— 8 — 



stellen uit de beschrijvingen van Lebaksche en Blitarsche 

 toestanden door Multatuli en Bratayoedha, zooals die nog in 

 deze eeuw konden bestaan onder het onmiddellijk toezicht van 

 het Neder] andsche gezag. 



21. De oorspronkelijke cultuur van padie op Java kon 

 derhalve tengevolge van de eigenaardige maatschappelijke 

 toestanden niets anders geweest zijn dan roofbouw, maar hoe 

 uitputtend ook voor den grond, moet de overvloed van voedings- 

 middelen die er het gevolg van was, al spoedig aanleiding 

 gegeven hebben tot belangrijke toename der bevolking. 



Cijfers daaromtrent uit den bloeitijd der Hindoe-overheer- 

 sching ontbreken ten eenenmale, doch wanneer men let 

 op de grootsche, uit die tijden afkomstige overblijfselen van 

 tempels en paleizen, die op verschillende, soms zelfs afgelegen 

 plekken in het midden en oosten des eilands worden aange- 

 troffen, en op de zeer geprononceerde neiging der toenmalige 

 Javanen, om volkplantingen elders in den archipel en zelfs 

 tot op Malakka te vestigen, dan schijnt het vast te staan, 

 dat het eiland in de laatste eeuwen van de Hindoe-periode 

 veel sterker bevolkt moet zijn geweest dan later, nadat de 

 ^Nederlanders hier reeds lang betrekkingen hadden aangeknoopt. 

 In 1781 toch werd de bevolking van het geheele eiland slechts 

 geschat op ruim 2 millioen en in 1795 op 3^ millioen zielen. 



Men zou dan moeten aannemen, dat verzwaring der dwin- 

 gelandij tengevolge van achteruitgang van het zedelijke gehalte 

 der latere Hindoe-vorsten als uitvloeisel van geslachtelijke 

 vermenging met de inboorlingen, — hevige godsdienstoorlogen, 

 waaruit de Islam zegevierend te voorschijn trad, — en de 

 latere twisten van het steeds toenemend aantal despootjes 

 onderling, — het cijfer der bevolking zoo belangrijk gereduceerd 

 hebben. 



Allicht zou men meenen, dat straks twee tegenstrijdige 

 zaken verkondigd werden, en dat de bovenmatige druk door 

 den overheerscher op den inboorling uitgeoefend, niet goed 



