— 10 — 



van jaar tot jaar opbrengsten van den grond gevorderd werden, 

 en deze dus het eerst uitgeput raakte. 



22. Bij het einde der Hindoe-overheersching bestond er 

 dus op Java eene roof cultuur op groote schaal en daarnevens 

 eene meer zorgvuldige doch niet veel beduidende cultuur 

 van padie op beploegde velden. 



Al nemen we nu met Veth aan, dat de invoering van den 

 Islam veel tot verzachting der zeden heeft bijgedragen, dan 

 mag men toch het nuttig effect daarvan niet al te hoog aan- 

 slaan. Ook onder den invloed van den Islam bleven de uit 

 vermenging van Hindoe- en Javaansch bloed gesproten vorsten 

 over het algemeen gruwelijke despoten, die alleen voor hun 

 genot leefden en aan hunne onderhoorigen zeker niet het 

 bezit van een paar buffels zullen gelaten hebben. 



De door den godsdienstoorlog reeds zoo zwaar gedunde 

 bevolking, levende op een bodem waar toen op vele plaatsen 

 de fijne puntjes reeds af waren, kon bij gebrek aan ploegvee 

 niet vooruit en bleef op een laag cijfer voorthaspelen, totdat 

 onder Nederlandschen invloed de macht der vorsten langza- 

 merhand zoodanig afnam, dat er voor den kleinen man kans 

 kwam op de beschikking over een paar buffels. 



Eerst van of dien tijd dagteekent de meer algemeene aan- 

 leg van natte rijstvelden, waardoor uitgestrekte reeds sedert 

 lang voor roofbouw ongeschikt geworden vlakten weder blij- 

 vend voor de cultuur beschikbaar kwamen ; onder dien in- 

 vloed, die ook den verderen roofbouw op daarvoor geschikte 

 gronden niet tegenging, kon de rijstbouw bij voortduring een 

 zoo overvloedig product geven, dat de buitengewoon snelle 

 toename der bevolking in de tegenwoordige eeuw hoofdzake- 

 lijk alleen daaruit verklaard kan worden. 



Laat ons thans trachten na te gaan, welke de onvermijdelijke 

 gevolgen van zulk eene cultuurwijze op den duur moeten zijn. 



(Wordt vervolgd.) J. H. Kievits. 



