— 82 — 



De droge rijstbouw, zelfs in den meest primitieven vorm 

 van liocma zal dan ook blijven voortleven, zoolang er nog* 

 een daarvoor gescliikt stuk boscligrond te vernielen overblijft, 

 tenzij liet gouvernement door krachtige middelen ov in één 

 slag een einde aan maakt. 



26. Deze vorm van rijstbouw bekleedt dus nog altijd op 

 Java eene ruimer plaats dan velen vermoeden, 't Is waar, in 

 de meer vlakke streken, waar zich meestal de grootere neer- 

 zettingen der Europeanen bevinden, merkt men daarvan weinig ; 

 daar zijn overal sawahs in overvloed, tegenwoordig zelfs reeds 

 meer dan er bij het bestaande steJseUooze irrigatiewezen geregeld 

 bevloeid kunnen worden. Maar in de bergstreken, vooral de 

 meer afgelegene, die 50 en 100 jaar geleden nog onbevolkt 

 en nagenoeg geheel van hoogopgaand bosch voorzien waren, 

 daar is do rijstbouw op hoema's in vollen gang, en levert 

 zij een belangrijk contingent voor de volksvoeding. 



Daarom is het van belang eens na te gaan, welken invloed 

 deze ciltuur op den bodem uitoefent, waarbij wij vooral 

 rekening zullen moeten houden met het feit, dat zij door den 

 geleidelijken overgang van de lage, vlakke streken naar de 

 steilere berghellingen geheel van aard veranderd is. 



Yan de hoema's in de vlakke en zacht golvende streken 

 konden meestal opvolgend tipars en sawahs gemaakt worden; 

 de bewoners van zulk eene landstreek, eenmaal daar gevestigd, 

 konden er zich gemakkelijk handhaven, want oj) (Jen duur 

 leverden de sawahs, die de plaats van tipars en hoema's inna- 

 men, minstens evenveel en doorgaans veel meer rijst dan de 

 laatste, zoodat zelfs aangroei van het bevolkingscijfer mogelijk 

 was, zonder dat gebrek aan voedingsmiddelen daarvan het 

 dadelijk gevolg was. Werd die aangroei al te belangrijk, 

 zoodat zij buiten verhouding kwam tot de beschikbare hoe- 

 veelheid rijst, dan behoefde slechts een betrekkelijk klein deel 

 van de bevolking te verhuizen, om nieuwe terreinen op te 

 zoeken. 



