WAAR GAAN WE HEEN? 

 lY. 



33. De omstandiglieden nopen niij eenige verandering te 

 brengen in de volgorde van de onder deelen dezer verliandeling, 

 en 'dus nog niet dadelijk over te gaan tot de aangekondigde 

 besclionwing over den invloed der ontwouding op de irrigatie. 



Tot die verandering ben ik voornamelijk gebracht door de 

 opvatting van enkelen, die na de lezing van het eerste gedeelte 

 van „Waar gaan we heen?" in de meening verkeeren, dat 

 ik, die in vroegere dagbladartikelen het partikuliere landbezit 

 verdedigde tegen de daarop gerichte aanvallen, waarbij niet 

 weinig harde woorden gevallen zijn, thans het voornemen zou 

 hebben om liet gouvernement eens ferm te lijf te gaan over 

 het vermorsen van den bouwgrond en daartegenover de voor- 

 treffelijkheid van de bewaring des bodems op de partikuliere 

 landerijen te stellen. 



Dien indruk wensch ik weg te nemen door de verklaring, 

 dat er in deze kwestie geen sprake kan zijn van tegenstelling 

 maar wel van overeenkomst. Agrarische toestanden zooals 

 hier op Java gevonden worden, zal men terug vinden in alle 

 landstreken met sterk toenemende bevolkingen, waar nog geen 

 beduidend gebrek aan voedingsmiddelen den landbouwer dwong 

 tot betere zorg voor den bodem, onverschillig wie heer van 

 het land was of is. 



Die meerdere zorg ontstaat pas, wanneer de behoefte aan 

 grootere welvaart daartoe begint aan te dringen, en dat thans 

 die behoefte zoowel in de gouvernementslanden als op de 

 partikuliere' landerijen inderdaad gevoeld wordt, blijkt wel 

 ten duidelijkste, — wie zal het kunnen ontkennen? — uit de 



III. 9 



