— 555 — 



verstrekking van uitloopcrs, waarheen die gemakkelijk te 

 transporteeren zijn, elders van zaad; dat zij ook verder eisclite 

 dat de ambtenaren door (officieel) leering en leiding (officieus), 

 zachten dwang, hare cultuur bevorderden, haar tot eene volks- 

 cultuur opvoerden. 



Het waarom wenscli ik nu aan te geven. 



De sagoboom levert 1° de sago, 2^ matten , 3° dakbedekking. 



De sago is algemeen bekend, da voedingswaarde daarvan 

 eveneens, zoodat te dien opzichte niet speciaal de aandacht 

 behoeft gevestigd te worden. 



De matten zijn algemeen bekend te Buitenzorg en Batavia 

 onder den naam van Buitenzorgsche of Bantamsche matten. 



Elders o. a. in Ïoeloeng-Agoeng en Banjoemas vindt men 

 matten, die er groote overeenkomst mee vertoonen, doch af- 

 komstig zijn van de hamhnn of ivoewoe^ eene rietsoort. 



Voor inlandsche dakbedekking is het gebruik der bladeren 

 onovertrefbaar; waar atap van nipah of goede alang alang het 

 2 jaar kan uithouden, duurt eene dakbedekking van goed be- 

 werkte kirai of remboeloeng wel 5 jaren. 



Wordt de boom alleen gekweekt met het oog op de levering 

 van dakbedekking door het snijden der bladeren, dan reeds 

 zoude de cultuur loonend genoeg zijn. 



Scheffer en Holle schrijven als de beste afstand, waarop de 

 stoelen van elkaar moeten geplant worden, dien voor van 15 

 op 20', zoodat op 1 bouw 240 stoelen voorkomen. 



Zij berekenen, dat een volwassen stoel per jaar /' 2 a ƒ 2^ 

 opbrengt. De bladeren der boomen kan men reeds in het 4*^^ 

 jaar beginnen te snijden. 



Die voorstelling acht ik overdreven. Wat echter teekent, 

 is het volgende : ik kwam eens in het Pekalongansche een 

 hadji tegen met eene kar, vol geladen met remboeloeng bladeren. 

 Op mijne vraag hoeveel hij daarvoor betaald had, kreeg ik ten 

 antwoord, dat hij 't recht, om de bladeren gedurende 3 jaren van 

 30 stoelen te snijden voor f 10 gekocht had, dus voor 1 

 bouw in 3 jaren X / 10 of /' 80, dat is meer dan ƒ 25 

 per jaar. 



