— 637 — 



De groote indiistrieele inrichtingen te Delft: „de Nederland- 

 sche Gist- en spiritus-fabriek," „de jN'ederlandsche Gelatine 

 fabriek" en de „Nederlandsche olie fabriek" de beide eersten 

 onder directie der heeren J. C. van Marken en F. G. Waller, 

 de laatste onder J. C. van Marken, Tutein Noltlienius en Gaston 

 Tube, zijn genoeg bekend. 



Ofschoon de beide eerste uit een landbouwkundig oogpunt niet 

 onbelangrijk zijn, daar het bijproduct van de eerste fabriek 

 een goed voedsel voor het vee levert, dat als z. g. gedroogde 

 spoeling in den handel komt, verder het uit de tweede fabriek 

 afkomstige beendermeel uitnemende diensten als mest bewijst, zijn 

 toch meer de producten der laatste fabriek voor Indië van belang. 



Hier toch worden zeer groote hoeveelheden der boven- 

 genoemde aardnoten verwerkt, in de eerste plaats tot superieure 

 olie en in de tweede plaats tot aardnoten koeken, die zooals later 

 blijken zal een der beste voedingsmiddelen voor het vee leveren. 



Mijn eerste vraag luidde „zijn er wel eens proeven genomen 

 met van Java afkomstige aardnoten," het antwoord was, ,,ja 

 meer dan eens, het van deze noten verkregen product was echter 

 altijd inferieur". 



Het volgende deelde mij de heer Marlet — landbouwkundige 

 aan genoemde fabriek verbonden — nog mede. De aardnoten 

 verschillen zeer in waarde, zoowel voor de fabricatie van olie 

 als van koeken en meel, vooreerst wordt dit verschil veroorzaakt 

 door de streek waarvan zij afkomstig zijn; als de beste zijn 

 bekend de grondnoten uit de Senegal en in 't bijzonder de z. g. 

 Rufisque-noten^ die in de fabriek verwerkt worden. 



Verder hangt de waarde af van de wijze, waarop zij bewaard 

 en verzonden worden. Ten einde eene aanzienlijke vracht-bespa- 

 ring te verkrijgen — het gewicht der doppen bedraagt circa 

 25 °/q van het geheele product — , worden de grondnoten dikwijls 

 gepeld uit het land van herkomst verzonden. 



De op deze wijze verzonden noten kojnen meestal ranzig aan 

 en leveren dan niet slechts olie van inferieure kwaliteit, maar 

 ook slecht smakende en nadeelig werkende koeken en meel ; in 

 de peulen blijven de noten lang goed, dit is dan ook de eenige 



