ontwikkelen en deze tot afsterven te brengen, en zich vervolgens 

 verder door de plant te verspreiden, 't zij door de vaten, 't zij cel 

 tot cel voortgaande. In het eerste geval treden zij in den stengel, 

 later ook bniten de vaten (mogelijk bij de normale scheuring der 

 allereerste vaten bij den lengtegroei van den stengel) en komen 

 tusschen en in de cellen der omgeving (bast en merg) waar zij zich 

 tot groote kolonies kunnen ontwikkelen en door weefselverscheu- 

 ring holten vormen, die men dan bij onderzoek geheel met bac- 

 teriën-massa's gevuld vind-t. 



Het afsterven der plant onder deze omstandigheden moet wel 

 in de eerste plaats toegeschreven worden aan de onvoldoende hoe- 

 veelheid water die, tengevolge der vaatverstopping, naar de bla- 

 deren gevoerd wordt, zoodat de tabaksplant, die zoo uiterst gevoelig 

 is voor watergebrek, spoedig slap wordt en te gronde gaat. Ik 

 meen dan ook te mogen aannemen, dat dit de verschijnselen zijn 

 die bij hot afsterven op de kweekbedden plaats hebben. 



Wanneer levende stengels van zieke planten voorhanden ge- 

 weest waren, zoude het niet moeielijk gevallen zijn om den graad 

 van verstopping der vaten door middel van filtratieproeven, zooals 

 die door mij met sereh-ziek riet verricht werden (vergel. Mede- 

 deelingen uit 's Lands Plantentuin VIII), aan te toonen, doch deze 

 behooren in loco te geschieden. 



Komen na de infectie der bladeren de bacteriën niet in de 

 vaten der bladnerven, dan schijnen zij, van cel tot cel voort- 

 gaande en deze doodende, tot in den stengel door te dringen. Daar 

 in dit geval de vaten geheel verschoond kunnen blijven, kan ook 

 de waterverzorging der bladeren op normale wijze voortgaan, zoo- 

 dat de plant niet zal verwelken. 



Het schijnt mij toe, dat deze wijze van verspreiding der bacte- 

 riën in de voedsterplant voor deze laatste minder gevaarlijk is, 

 w^ant in het door mij onderzochte exemplaar, aan hetwelk in den 

 stengel vrij wat verwoestingen aangericht waren, hadden de bla- 

 deren zich flink ontwikkeld en vertoonden niets anders dan enkele 

 bruine vlekken, zoodat die plant op het bed er niet zeer ziekelijk 

 zal uitgezien hebben. 



Het werd boven reeds gemeld, dat de wijze van voorkomen 

 der besproken schimmeldraden geen aanleiding geeft tot het 

 vermoeden, als zoude in deze de oorzaak der ziekte te zoeken zijn. 



Het behoeft wel niet nader vermeld te worden, dat deze uit- 



