— 785 — 



gemengd met een weinig katoen of klapperbolster tot een deeg, 

 dat men om stukjes gespleten bamboe rolt. Hij voegt er bij : 

 „ze branden wel gestadig, maar consumeeren haastiger dan 

 ongelkaarsen, geven een onliefelijken geur van baar, daarom ze 

 bij groote Heeren niet gebruikt werden, maar alleen bij slechte 

 lieden". In Atjeh zijn zulke këmiri-kaarsen tot den huldi- 

 gen dag in vele streken, vooral der Bovenlanden, waar klap- 

 pers schaarsch zijn, het gewone middel van verlichting. In de 

 Preanger Regentschappen waren soortgelijke kaarsen, toen de 

 petroleum nog niet zoo goedkoop was, algemeen in gebruik, echter 

 niet gemaakt van de gewone këmiri (Soend : moentjang) maar van 

 de moentjang tjina (Hernandia sonora)^ die veel op de këmiri 

 gelijkt, maar voor spijsbereiding onbruikbaar is. Voor zeep- 

 bereiding is de këmiriolie uitstekend ; zij kan de kokos- 

 nootolie vervangen en verdient de voorkeur boven lijn- en 

 hennepolie. Zij behoort tot de drogende oliën en bezit de 

 eigenschap om op te drogen in hooge mate. N'a gekookt te 

 zijn geeft zij een vernis, dat nog sneller droogt dan de olie zelve, 

 ook sneller dan lijnolievernis, en zeer hard wordt. Juist om 

 deze eigenschap is deze olie in den laatsten tijd zoo zeer gezocht. 

 In den handel is zij onder verschillende namen bekend. De 

 meest bekende zijn: bankoel-nootolie , candlenuts-oil, kekuna 

 (Engelsch-Indië en Ceylon), kukni-olie (of kukni, kekui?), 

 boewah kara (Borneo) In 't Maleisch noemt men de 



këmiri ook boewah këras, Atjehsch : bóh krèh, en volgens 

 RuMPHius heet ze op Ternate saketa en op Amboina yaro 

 mahu. Eenige jaren geleden werd de olie in Frankrijk reeds 

 in aanzienlijke hoeveelheden verbruikt; minder in Duitschland, 

 omdat de lijnolie-prijzen toen laag waren. Op de Sandwichs- 

 eilanden wordt de olie in vrij groote hoeveelheden bereid. De 

 jaarlijksche uitvoer van daar bedraagt 45.000 Liter. ^) 



Zooals boven reeds opgemerkt werd behoort de këmiriolie 



1) Volgens SCHAEDLER. 



2) Of de këmiriolie in Nederlandsch-Indië voor export bereid wordt 

 is mij niet bekend. Wellicht kan een der lezers van dit Tijdschrift 

 hieromtrent wel eenige inlichting geven. 



