— 58 — 



Er werden planten onderzocht van vijf verschillende velden, in 

 de afdeelingen Koeningan en Cheribon gelegen, en waarvan som- 

 mige eerst zeer onlangs ziek waren geworden, andere reeds geheel 

 verdord en verdroogd waren. 



De penwortel dezer planten was steeds goed ontwikkeld, echter 

 opvallend was de geringe ontwikkeling der stikstof knolletjes, ook 

 aan de dunnere zij -worteltjes bevonden deze zich slechts spaarzaam. 



De bast van den penwortel bij eerst onlangs aangetaste planten, 

 is iets licht bruin gekleurd, bij langer aangetaste exemplaren neemt 

 deze kleur in intensiteit toe. 



Bij miskroskopisch onderzoek van een dergelijken wortel, werd 

 bevonden, dat in het hout-parenchym talrijke bacteries in de cellen 

 voorkwamen. Bij sterker aangetaste wortels bevonden zich ook 

 in de houtvaten talrijke bacteriekolonies. Zij hadden echter geen 

 gomvorming teogevolge, wel was het opvallend, dat in de parenchym- 

 cellen waarin anders zetmeel voorkomt, dit zetmeel was verdwe- 

 nen, wanneer in de cellen de bacteries werden gevonden. 



Toen ook de overige deelen van dergelijke zieke planten werden 

 onderzocht, bleek het, dat overal in het geheele wortelstelsel deze 

 bacteries in aanzienlijk aantal voorkwamen. Tan af den wortelhals 

 hadden deze zich ook in den hoofdstengel en in de onderste gedeel- 

 ten van de zijstengels verspreid. 



Naarmate de planten langer of korter de ziekteverschijnselen 

 vertoonden, hadden zich klaarblijkelijk de bacteries verder of minder 

 ver in de bovenaardsche deelen der plant verspreid. In de blad- 

 stelen of de vruchtstelen werden zij niet aangetroffen. Behalve 

 deze bacterie, welke steeds dezelfde uitwendige eigenschappen ver- 

 toonde (er kon slechts aan spiritus-materiaal een mikroskopisch 

 onderzoek ingesteld worden) werden geen andere schadelijke orga- 

 nismen in het inwendige der zieke planten aangetroffen. Enkele 

 planten vertoonden weliswaar een beschadiging van den wortelhals, 

 maar daar deze bij andere in gelijke mate zieke planten ontbrak, 

 mag zulks als een geheel secundair iets beschouwd worden. 



Op grond van dit mikroskopisch onderzoek en het geheel over- 

 eenstemmend ziektebeeld van de verschillende planten, meen ik in 

 het voorkomen der bovenbeschreven bacterie in het houtparenchym 

 en de houtvaten, de onmiddellijke oorzaak te moeten zien van het 

 afsterven der planten. 



