— 62 — 



geen het onderzoek der „hama wedang" van de katjang Holle in 

 de afdeeliogen Koeningan en Cheribon deed kennen. 



Tot dusverre werd nog slechts betrekkelijk weinig aandacht aan 

 deze ziekte geschonken , te verwachten is echter , dat zonder 

 verdere voorzorgen, het ziekteverschijnsel steeds grooter afme- 

 tingen zal aannemen. 



Verder onderzoek zal wellicht nog tot nadere kennis voeren van 

 de omstandigheden, welke het optreden der hiervoren beschreven 

 wortelziekte begunstigen, als bestrijdingsmiddel kan echter reeds 

 nu aanbevolen worden, meerder zorg voor het zaad, dat men ge- 

 bruikt. 



Indien de inl. landbouwer er niet toe te brengen is, zelve de 

 benoodigde hoeveelheid vruchten voor zaad te bewaren en daartoe 

 de beste uit te zoeken, dan is hij er toch zekerlijk wel op te wij- 

 zen, dat waar hij duur geld moet betalen aan de opkoopers voor 

 het benoodigde zaad, hij er ook voor moet zorgen ten minste goed 

 ontwikkeld en goed uitgezocht zaad te koopen. 



Omtrent wel waarschijnlijk geheel hetzelfde ziekteverschijnsel 

 als in de voorafgaande bladzijden beschreven, is reeds door den Heer 

 N. C. H. de Bie, in Mededeelingen uit 's Lands Plantentuin No. 

 45 „de Landbouw der Inl. bevolking op Java" p. 132 het volgende 

 medegedeeld. 



„Niet onmogelijk is het, dat deze vroegere inzameling het uit- 

 vloeisel is van eene nog kort geleden vrij algemeen in de Preanger 

 „heerschende ziekte in het gewas, bij de bevolking onder verschil- 

 lende benamingen bekend als: hama bërëng, h. lolompong, „h. 

 „torotol, h. barat ook wel h. wedang, tengevolge waarvan het be- 

 schot bedenkelijk afnam. Daar de hama, wanneer zij werd waar- 

 ogenomen, reeds meerdere plantjes tegelijk, soms zelf een geheel 

 „plantsoen had aangetast en zich dus snel verbreidde, trachtte de 

 „landbouwer van zijn aanplant te redden, wat er te redden viel 

 „en ging hij maar aanstonds tot den oogst over, ook al hadden 

 „de noten er nog niet den leeftijd toe bereikt. 



„In de laatste jaren wordt van de hierbedoelde ziekte weinig 

 „meer vernomen; denkelijk omdat men sedert zaad van elders 

 „betrokken heeft, terwijl men te voren geen ander plantmateri- 

 „aal bezigde dan wat de, jaar in jaar uit, ter plaatse aangelegde 

 „aanplantingen opleverden, die telkens weder werden daargesteld 



