— 78 — 



kelijk wordt zulks toegeschreven aan de aanwezigheid van 

 zoodanige lagunes, die zich op onderscheidene plaatsen heb- 

 ben gevormd, doordien eenige rivieren instede van zich 

 aanstonds recht in zee te storten, eerst nog een bocht 

 maken, om een eind evenwijdig langs de kust te stroomen ; 

 maar voorts treft men aan de noordzijde van den weg, 

 dus meer landwaarts in, moerassen aan, die hier en daar 

 vrij diep om den voet ingrijpen van de uitloopers van het 

 Këndëng gebergte. Komen bij eb de modderbanken dier la- 

 gunes droog te vallen, ook uit de alsdan blootliggende rif- 

 fen langs het schiereiland Panandjoeng en bij Batoekaras 

 stijgen, onder den invloed van de zonnehitte, allerlei scha- 

 delijke dampen op, die door den zeewind naar land gedre- 

 ven, in samenwerking met de miasmen uit de moerassen 

 de streek ongezond maken. Die moerassige toestand wordt 

 als een der voornaamste oorzaken beschouwd van de jaar- 

 lijks in meer of minder hevige mate heerschende koortsen, 

 waarvan zelfs zij, die in de streek geboren zijn en daar 

 steeds gewoond hebben, maar zelden verschoond blijven. 



Door dien ongezonden toestand van de streek, zoowel als 

 door de geïsoleerde ligging, gevoelen de meeste Europeesche 

 Bestuursambtenaren zich allesbehalve gevleid met eene 

 plaatsing in de controle Parigi. Er is in de Preanger dan 

 ook geen afdeeling, waar de controleurs elkander zoo vaak 

 verwisselen als hier. 



Anders zou de toestand naar alle waarschijnlijkheid 

 wezen, wanneer de Controleurswoning op een andere en 

 wel gezonde plaats stond b.v. op Tjikatomas of elders in 

 de bergstreken. 



Er is een tijd geweest, dat het, juist met het oog op dien 

 ongezonden toestand, den Controleur van Parigi toegestaan 

 werd, te Manondjaja te wonen. Hoe goed de maatregel ook 

 was voor de betrokken titularissen zelve, zoo moest toch de 

 dienst er het nadeel van ondervinden : de van uit Manon- 

 djaja te ondernemen tournee's bleken op den duur te zwaar 

 te zijn. 



