— 448 — 



beide gevallen poot men de jonge planten tusschen de padiplanten 

 in als deze laatsten l k 2 maanden oud zijn. De padi beschermt 

 hen tegen de al te felle zonnestralen en als de rijst gesneden is, 

 neemt het snel opschietende onkruid het werk van de padi over, 

 totdat de boompjes den grond voldoende beschaduwen en het on- 

 kruid verdringen. Dat menige jonge menjanboom in den strijd 

 tegen het onkruid ondergaat, spreekt vanzelf, aangezien aan on- 

 derhoud door den inlander niet veel wordt gedaan. 



In gunstige omstandigheden, als de kruin volop licht heeft en 

 de grond beschaduwd is, groeit de boom vlug en rechtstammig op 

 en bereikt in 7 k 8 jaar een hoogte van 4 k 7 vaam, ongerekend 

 de kruin, terwijl de stam alsdan ongeveer den omvang heeft ver- 

 kregen van een flinken klapperboom. Liet men hem ook verder 

 aan zich zelf over, dan zou hij zich ontwikkelen tot een woudreus. 

 In het zevende levensjaar wordt echter met de harswinning aange- 

 vangen; slechts tot tienjarigen leeftijd groeit de boom, en dan 

 nog weinig, door, om dan tot stilstand te komen. Op 17 a 19 

 jarigen leeftijd is hij uitgeput en sterft. 



Met de exploitatie maakt de Palembanger dus een aanvang, als 

 de menjanboom ± 7 jaar oud is Een voor hem daarbij onontbeerlijk 

 instrument is een kapmes van + 40 cm. lengte, dat aan den voor- 

 kant niet puntig doch breed uitloopt. Die breede voorkant is scherp 

 en cirkelvorming geslepen. De parang wordt met het einde van 

 de snede in den stam geslagen, met een zijwaartsche beweging 

 worden schors en houtdeelen een weinig opgelicht en deze met het 

 scherpe cirkelvormige uiteinde uitgestoken. Op deze wijze worden 

 den boom driehoekige wonden toegebracht van hoogstens 1 cm. 

 diepte. Niet alleen de schors wordt weggenomen, doch ook het 

 hout moet in geringe mate worden geraakt. Zonder verwonding 

 heeft geen uitvloeiing van hars plaats en is de beschreven bewer- 

 king niet zoo eenvoudig als het wel lijkt. Op één plaats mag de 

 parang slecht ééns worden ingeslagen en de insnijdingen moeten 

 overlangs en niet dwars worden aangebracht. Een en ander is van 

 invloed op de hoeveelheid product. 



De eerste bewerking, die men den boom doet ondergaan, is het 

 maken van 3x3 insnijdingen, op onderlingen afstand van +40 

 cm. De rijen liggen derhalve 120° van elkaar verwijderd en de 

 onderste insnijdingen 40 cm. boven den grond. De banen tusschen 

 de insnijdingen tot op den grond toe worden met het kapmes eeniger- 



