— 549 — 



met een veel krachtiger ontwikkeling der secundaire ge- 

 slachtskenmerken (kam, verlengde staartveeren), dan bij het 

 andere, waar ze zich eerst later in dezelfde mate vertoonen. 



Het beste en meest bekende voorbeeld levert eigenlijk 

 de mensen zelf; het bezit van knevel en baard, een der 

 secundaire geslachtskenmerken van den man, is bij som- 

 migen reeds zeer vroeg, bij anderen eerst zeer laat waar- 

 neembaar, en staat in het algemeen niet in samenhang met 

 een meer of minder krachtige ontwikkeling van het lichaam. 



Nog een tweede opmerking zou kunnen worden gemaakt. 

 Waarom vinden wij deze soort van hypertelie alleen bij 

 de mannetjes en niet bij de wijfjes, die toch ook dikwijls 

 onder even gunstige omstandigheden verkeeren? 



Ook op deze vraag behoeven wij het antwoord niet 

 schuldig te blijven. Het vrouwelijk geslacht is door het 

 geheele dierenrijk heen belast met verreweg het zwaarste 

 gedeelte van de taak der instandhouding van de soort, die 

 wij wel als de hoogste levenstaak mogen beschouwen. Zij 

 beheerscht nagenoeg geheel het doen en denken der vrouwe- 

 lijke organismen, en stelt ook in stoffelijk opzicht zeer 

 hooge eischen daaraan. Daarom mogen wij wel aannemen, 

 dat zij, waar geen bijzondere hulpmiddelen den strijd om 

 het bestaan gemakkelijk maken, beslag legt op elk surplus 

 aan materie, dat in het vrouwelijk lichaam voorkomt en 

 dit hetzij direct, hetzij via den toestand van reservemate- 

 riaal aan genoemd doel dienstbaar maakt. Zoo zien wij 

 dan ook, om tot den mensch terug te keeren (want over 

 de dieren bestaan in dit opzicht nog zoo weinig waar- 

 nemingen), dat bij vrouwen, bij wie voor dit doel geen 

 stoffen meer behoeven te worden afgezonderd, niet zelden 

 een sterkere beharing van den bovenlip en in 't algemeen 

 van het gelaat optreedt, een bewijs, dat het, aan bezit 

 van knevel en baard ontleende kenmerk meer van hyper- 

 telischen dan van geslachtelijken aard is. 



Ik wil mij hier eene kleine uitweiding veroorloven over 

 eene zaak, die ik zooeven noemde, het grootere aandeel 



