— 607 — 



baarheid van den grond, zich houdende aan eenvoudige 

 taal en zonder in beschouwingen te treden over de meer 

 wetenschappelijke bijzonderheden, waar de gevolgtrekkin- 

 gen op berusten. 



De Minister heeft toen van deze lezing eenige tien- 

 duizenden exemplaren laten drukken en onder belangstel- 

 lenden doen verspreiden. 



Prof. Whitney zeide ongeveer het volgende : 



Het behoud van de vruchtbaarheid van den grond, — 

 waarover gij mij verzocht hebt, hier een lezing te houden — 

 is een lastig onderwerp, om in een bijeenkomst als deze 

 volledig te bespreken. Het is een onderwerp, waar zóó- 

 vele bijzonderheden van plaatselijken en tijdelijken aard 

 aan vastzitten, dat het zich bezwaarlijk leent tot een di. 

 daktische behandeling. Landbouw is een kunst en geen 

 wetenschap: maar wel een kunst, die sterk onderhevig 

 kan zijn (en ook behoort te zijn!) aan den voorlichtenden 

 en richtenden invloed van wetenschappelijk onderzoeken 

 en denken. Ik maak mij dan ook voor de toekomst geen 

 illusies, dat de landbouw zelve ooit meer dan een kunst 

 zal worden; dat is te zeggen, dat de landbouw ooit geheel 

 gegrondvest zal zijn op scherp geformuleerde regels en 

 wetten, gelijk wij die in de exacte wetenschappen 

 tegenkomen. (Men zou hier in plaats van het woord 

 „kunst" van prof. W., woorden als handigheid, vaardigheid, 

 handwerk kunnen bezigen, evenals overal in die gevallen^ 

 waarin een gemis aan voldoende exacte kennis of weten- 

 schap, in de praktijk wordt aangevuld door ondervinding, 

 kijk op de dingen, en het vermogen, gebruik te maken van 

 alle mogelijke gegeven omstandigheden !) 



Prof. W. vervolgde: Het zal mii echter aangenaam 

 zijn, een en ander te vertellen omtrent de voornaamste, 

 en in allerlei gevallen toepasselijke wetten der vrucht- 

 baarheid van den grond, zooals die door het „Bureau of 

 Soils", met zijn uitgebreiden staf van veld-opnemers, en 



