— 620 - 



noeg niets (alleen het magneetijzer, dan wel het titaanijzer 

 d. i. het zwarte zand) overblijft. Zoowat de helft van het 

 materiaal verdwijnt in opgelosten toestand, de andere 

 helft groepeert zich tot nieuwe mineralen, zoodat men 

 veilig mag zeggen, dat men in den grond hier, (met uit- 

 zondering dan van het zwarte magneetijzerzand) slechts 

 zelden of nooit fragmenten van de mineralen der oorspron- 

 kelijke gesteenten, laat staan van de gesteenten zelve, 

 terug zal vinden. Willen wij das de beschouwingen van 

 prof. Whitney op ons gebied hier overbrengen, dan moeten 

 wij beginnen met van het oorspronkelijke vaste gesteente 

 af te zien, en daarvoor in de plaats te stellen, de min of 

 meer aardvormige combinatie van nieuw gevormde mine- 

 ralen en dan gaat alles een heel eind goed! 



Toch valt er dan hier en daar nog wel eens een ern- 

 stige fout te constateeren, bijv. in de beschouwing over 

 dat fijngestampte drinkglas. Afgezien van het mij vrij 

 ongeloofelijk toeschijnende feit, dat van het gestampte 

 meel zulk een groot bedrag in zulk een kleine hoeveelheid 

 water zou oplossen, zou ik n. 1. willen opmerken, dat het 

 oppervlak, groot of klein, niet van invloed kan zijn op de 

 oplosbaarheid zelve, maar alléén op den tijd, waarin het 

 verzadigingspunt bereikt wordt. Wij allen weten, dat een 

 klontje suiker langzamer oplost dan poedersuiker, maar 

 door klontjes fijn te stampen, lost er toch in een be- 

 paalde hoevelheid water niet meer op! 



Ook zou ik de bewering van prof. W., dat alle gronden 

 voldoende voedingsstoffen bevatten, om er een plantengroei 

 op te laten ontstaan niet gaarne voor onze warmvochtige 

 tropen onderschrijven. Het is treurig, maar waar, dat 

 men hier op Java met zijn zonneschijn en regen, ja juist 

 dóór dien overmaat van regen, gronden kan aantreffen, 

 waar niets, absoluut niets meer op groeit; en in Centraal- 

 Africa komen ze óók voor, in veel uitgestrekter terreinen. 

 Zulke gronden bevatten inderdaad géén voedingsstoffen 

 meer, en ze komen er ook niet meer in. Het zijn de 



