— 31 — 



Ook de bessen gaan grootendeels naar de in de laatste jaren 

 in grooten getale ontstane jamfabrieken, zoodat deze fruitsoort, die 

 eertijds dadelijk moest verkocht worden, mede een grootere han- 

 delswaarde heeft verkregen. In 1895 exporteerde België aan versch 

 fruit voor 1.643.441 franken. In 1902, latere cijfers zijn nog niet 

 gepubliceerd, voor 12.914.261 franken. Dus in de korte spanne 

 tijds van zeven jaren, ongeveer acht maal zooveel. 



Hoewel de uitbreiding van den fruithandel het wint, vermeer- 

 derde de export van andere tuinbouwproducten toch ook in niet 

 geringe mate. Zoo steeg de uitvoer van versche groente van 

 1.629.080 tot 3.753.359 fr; van de aardappelen van 3.152.400 tot 

 8.675.191 fr; van erwten en boonen van 3.035 016 tot 3.431.516 fr; 

 van gedroogde groente van 1.135.240 tot 2.283.587 fr. 



In hoever deze handelsrelaties, die in hooge mate den tuinbouw 

 ten goede komen, van blijvenden aard zullen zijn, moet nog blijken. 

 Immers de concurrentie zit niet met de handen in den schoot en 

 zoodra een of andere nieuwe afzetmarkt wordt geopend, trachten me- 

 dedingers, de organisatiemaatregelen, die tot bevredigende uitkom- 

 sten geleid hebben op zijde te streven en zoo mogelijk te overtreffen. 

 Het is een wedloop, wie de meeste koopmansgeest aan den dag 

 zal leggen. Daarbij is men er in de eerste plaats op bedacht, om 

 het snelst verkeer tot stand te brengen; terwijl velen heil ver- 

 wachten van beschermende rechten, wanneer de Regeeringen zich 

 daartoe laten vinden, hoezeer ook uit de geschiedenis ge- 

 bleken is, dat het protectionisme de uitbreiding van handel 

 en nijverheid tegenwerkt. In de laatste jaren waait de wind op vele 

 plaatsen van Europa uit den protectionistischen hoek. Aldus werden 

 de Belgische druiven, die met goed gevolg in Frankrijk verkocht 

 werden, door het heffen van hooge invoerrechten geheel van de 

 markt verdrongen. Heden is Engeland de groote afnemer van 

 deze fruitsoort; doch de geest van routine der Belgische druiven- 

 kweekers geeft aanleiding tot de vrees, dat door de versnelling der 

 middelen van verkeer, ook voor deze cultuur donkere tijden zullen 

 aanbreken. 



Voor een goed deel hangt het succes af van het verstandig 

 optreden der tusschenpersonen, die met de zorg voor het vervoer 

 belast zijn. Geheel de groente- en fruit-export van Italië werd 

 slechts mogelijk, nadat een syndicaat de zaak in handen genomen 

 had en van de spoorwegmaatschappijen gunstige voorwaarden voor 



