— 96 - 



gedeeld wordt. Ieder dezer helften wordt vervolgens getrokken 

 door een instrumentje, voorzien van op gelijke afstanden geplaatste 

 koperen mesjes, waardoor zij aan reepen gesneden worden, en do 

 gedoomde buitenkant tevens wegvalt. Al naar men grover ot fijner 

 hoeden wil vlechten worden de reepen breeder of smaller genomen. 

 Deze reepen worden dan tusschen de vinger en een bamboe instrumen- 

 tje doorgehaald, waardoor zij geplet en soepel worden, en vervolgens 

 een paar uur in water gekookt. Voor grove hoeden plet men eerst, 

 en kookt daarna, voor fijne geschiedt dit omgekeerd. Hierna wor- 

 den de reopen nog gedurende 24 uur in zoo helder mogelijk, liefst 

 stroomend water geweekt, waarna zij gedroogd worden eu tot het 

 vlechten gereed zijn. Er is meermalen getracht door toevoeging 

 van een of andere stof in het kookwater de bladeren nog te blee- 

 ken, dcch tot nu toe zonder succes. De geheele bewerking ge- 

 schiedt vrijwel uitsluitend door vrouwen. 



Toen in 1906 voor het eerst vraag naar deze hoeden ontstond, 

 toonde de bevolking zeer spoedig neiging zich toe te leggen op 

 een industrie, waardoor zij onmiddellijk contanten in handen kreeg, 

 zoodat zelfs ook vrouwen in de desa 's, waar geen Pandan groeide, 

 het bedrijf leerden, en de bladeren daartoe in de andere desa 's, 

 waar de cultuur reeds bestond, opkochten. De witte Pandan groeit 

 namelijk niet overal, en schijnt vrij kieskeurig, zoodat hij sontijds 

 niet gedijen wil in desa's, gelegen dicht bij andere, waar goede 

 aanplantingen voorkomen. 



Het liefst maken de vrouwen de grovere kwaliteiten van hoe- 

 den, die met 6 tot 25 cent per stuk betaald worden. Van zulke 

 hoeden kan al naar de kwaliteit, een vrouw van 3 tot 1 per dag 

 maken, zoodat zij dairmede van 20 tot 25 cent per dag verdient. 

 Deze grovere hoeden zijn vrijwel uitsluitend voor de Amerikaan - 

 sche markt. 



De kwaliteit, en dus de prijs, hangt echter niet alleen af van 

 de meer of mindere grofheid, doch ook van het al dan niet voor- 

 komen van donkere stippen of vlekjes op de bladeren, en van don- 

 kerder gekleurde reepen in het vlechtsel. Hoe zuiverder wit de 

 hoed, des te hooger de prijs. 



De fijnere kwaliteiten, in hoofdzaak voor de Europeeschc markt 

 bestemd, worden wel duurder betaald, tot zelfs een rijksdaalder 

 per stuk, doch de vlechtsters doen dit werk niet gaarne, daar het 

 veel lastiger is, en veel meer tijd vereischt. Voor een hoed van 



