— 97 — 



de fijnste soort heeft een vrouw van 15 tot 20 dagen noodig, ter- 

 wijl zij er na donker niet meer aan kan werken, hetgeen bij de grove 

 soorten zeer wel gaat, zoodat daaraan dikwijls tot laat in den nacht 

 bij een oliepitje, door al de vrouwelijke leden van het gezin ge- 

 werkt wordt. 



De opkoop in de desa 's geschiedt door inlanders, die huis aan 

 huis rond gaan, en alle hoeden tegen contant geld koopen ; deze 

 brengen hun voorraad naar de plaatselijke pasars, waar de opkoopers 

 der Bataviasche exporteurs komen, en insgelijks contant betalen. 



Toen nu de vraag naar Pandan-hoeden begon, en de vrouwen 

 het werk geleerd hadden, was er aan de bestaande Pandan-aan- 

 plantingen een ruime hoeveelheid goed rijp, lang blad in voor- 

 raad, zoodat aan alle vraag gemakkelijk voldaan kon worden, en 

 de bevolking uit de desa 's, waar geen Pandan groeit, goedkoop 

 blad kon krijgen. Gaandeweg verminderde echter natuurlijk de 

 voorraad geschikt blad, en naarmate er meer vlechtsters kwamen, 

 steeg ook de prijs van het blad, voor hen, die geen eigen aanplan- 

 tingen hebben, terwijl ook de vraag naar grove hoeden in zoo 

 ver nadeelig op de geproduceerde hoeveelheid werkte, dat voor zulk 

 een hoed een grootere hoeveelheid blad benoodigd is dan voor 

 een fijne, daar bij het grof snijden der bladeren meer afval komt. 

 Wel wordt tegenwoordig overal, waar zij groeien wil, meer witte 

 Pandan aangeplant, doch deze jonge aanplantingen komen pas na 

 ongeveer twee en een half jaar in productie, zoodat hun invloed 

 ten goede op de hoedenfabricatie eerst later merkbaar zal worden. 



De voortplanting geschiedt uitsluitend door middel van uitloo- 

 pers, daar de witte Pandan volgens mcdedeeling nimmer bloeit. 



Indien dus in den laatsten tijd door sommige exporteurs, moei- 

 lijker dan vroeger, het verlangde aantal hoeden verkregen kan 

 worden, is dit in hoofdzaak toe te schrijven aan de volgende 

 redenen : 



le. De voorraad rijp blad in de oude aanplantingen is tengevolge 

 van de groote productie van hoeden verminderd, terwijl de 

 jonge aanplantingen nog niet dragen. 



2e, Door de vraag naar grove hoeden voor de Amerikaansche 

 markt, wordt de aanmaak van fijne hoeden voor de Euro- 

 peesche markt verwaarloosd, daar die bij de nu betaalde 

 prijzen minder loonend is. 



