- 98 — 



3e. Daar veer grove hoeden meer vlechtmateriaal noodig is da» 

 voor fijne, kan met een zelfde aanplant een geringer aantal 

 hoeden geproduceerd worden. 



4e. Het aantal Europeesche firma's, dat zich met den export van 

 hoeden bezig houdt, neemt toe, zoodat bij een gelijk blijven 

 der productie, ieders aandeel kleiner wordt. 



Een achteruitgang van de Pandan-cultuur was nergens te bespeu- 

 ren; integendeel wordt de aanplant overal, waar de plant groeien 

 wil, uitgebreid, en wel uitsluitend als pagers. De reden, dat nimmer 

 geregelde velden beplant worden, is voor zoover mij werd mede- 

 gedeeld, dat van pager-aanpïantingen geen tjoeké geheven wordt, 

 hetgeen van veld-aanplantingen wel geschiedt. 



Wat ziekten aangaat, kon ik alleen hier en daar een geel worden 

 der bladeren, soms gepaard met het ontstaan van min of meer uit- 

 gebreide bruine vlekken, en gevolgd door het geheel indrogen van 

 het blad, waarnemen. Het verschijnsel kwam echter slechts zeer ver- 

 spreid voor, en kan geen merkbaren invloed op de productie hebben. 



Wel zouden de aanplantingen over het geheel beter verzorgd 

 kunnen worden. Blijkbaar wordt, behalve in het eerste jaar, niet 

 het minste onderhoud aan de planten gegeven, zoodat de pagers 

 vol onkruid, veelal Lantana staan, en deze laatste in vele gevallen 

 boven de Pandans uitgroeit. 



Alleen op het land Soedimara wordt door den beheerder er 200 

 veel mogelijk op aangedrongen, dat de pagers schoon gemaakt 

 worden, waarvan het nuttig effect dan ook duidelijk te zien was. 

 Overal anders, waar ik kwam, waren de planten op echt inland- 

 sche wijze verwaarloosd. 



Dat de totale hoedenproductie toch nog zeer beduidend is, en 

 veel geld onder de Inlanders brengt, kan opgemaakt worden uit 

 de mededeeling mij gedaan door den beheerder van één land, dat 

 daar alleen wekelijks ongeveer 30.000 hoeden verkocht worden, 

 terwijl de eigenaar van een ander land de verkoop per pasardag 

 op 5000 a 6000 stuks raamde. Rekent men de andere landen in 

 dezelfde afdeeling, waarop eveneens hoeden gemaakt worden, er 

 bij, dan krijgt men voor de afdeeling Tangerang zeker een totale 

 wekelijksche productie van ongeveer 60.000 hoeden, (als minimum 

 to beschouwen) met vraag naar meer. Waar al die hoeden ver- 

 bruikt worden, is haa^t onbegrijpelijk. 



