— 303 — 



het plantverband werd dikwijls te nauw genomen en al 

 heeft men, wat dat betreft, thans een beter standpunt in- 

 genomen, over het vraagstuk van den snoei en het top- 

 pen is men het nog lang niet eens, getuige de discussie, 

 die nog niet lang geleden over het systeem-Punter gevoerd 

 werd. Het vraagstuk van de bereiding is ook nog pas en- 

 kele jaren geleden opgelost. 



Natuurlijk had bij dat alles de fluctuatie van de markt- 

 prijzen een zeer sterken invloed. Het is niet mogelijk de 

 wisselwerking tusschen betere prijzen en betere cultuur 

 en bereiding in de wederzijdsche invloeden te ontleden. 

 Men moet op gezag van oudere planters aannemen, dat 

 ook de smaak van het product verbeterd is ; anderen hou- 

 den vol, dat men slechts met een verandering in den 

 smaak van het publiek te doen heeft, op dezelfde manier, 

 zooals ik eens door een van de oudste koffieplanters hoor- 

 de zeggen, als de smaak van het indisch publiek ook in zoo 

 verre veranderd is, dat men van de „walang sanggit", samen- 

 gesteld uit jenever met water, via de brandy soda gekomen 

 is tot de whiskey soda — een voortreffelijke verfrissching, 

 die vroeger voor ongenietbaar werd verklaard. 



Vergelijken wij deze langzame ontwikkeling der Liberia- 

 cultuur met de verspreiding van de robustakoffie, dan 

 valt het op, dat de laatstgenoemde soort zooveel sneller 

 overal ingang gevonden heeft en in enkele jaren tijds een 

 algemeene populariteit verworven heeft. Zij is nog slechts 

 sedert een jaar of acht op Java ingevoerd en reeds heeft 

 de oppervlakte, met haar beplant, een uitgebreidheid, die 

 men zeker op duizenden bouws mag taxeeren. Haar voor- 

 deelen vallen dadelijk op, zoodat ieder planter in den Oost- 

 hoek, die eenmaal door een proefaanplant zich van haar goede 

 eigenschappen had kunnen overtuigen, tot een voorstander 

 van haar cultuur bekeerd werd. Nu heeft tot de populari- 

 teit van de robusta waarschijnlijk bijgedragen, dat tegen- 

 woordig plantersvergaderingen en tijdschriften meer gele- 

 genheid bieden elkanders ervaringen uit te wisselen, en 



