— 316 — 



Thans rijst de vraag welke rol de zelf bestuiving onder natuur- 

 lijke omstandigheden bij het rijstgewas speelt. Het is niet gemak- 

 kelijk hieromtrent een juist inzicht te verkrijgen. Dat bij de rijst 

 zelfbestuiving (en tengevolge hiervan zeifbevruchting) plaats heeft 

 in dezelfde mate als bij gerst, tarwe en haver, lijkt ons onwaar- 

 schijnlijk. De kansen op kruisbestuiving en dus ook op bastaar- 

 deering zijn bij het rijstgewas zeker vrij wat grooter te achten dan 

 bij genoemde granen. 



Ten einde tot vastere gegevens omtrent het percentage kruis- 

 bestoven vruchtbeginsels te geraken werden enkele proeven aangezet, 

 die thans nog niet geheel zijn afgewikkeld. Deze proeven zijn als 

 volgt ingericht. Een plant van een geheel ongekleurde variëteit 

 werd midden in den aanplant van een zuivere, gekleurde soort 

 overgebracht. De omstandigheden werden nu zoo gekozen, dat de 

 bloei van beide typen gelijktijdig plaats had, zoodat de bestuiving 

 geheel normaal geschiedde. Daar waar nu een stuifmeelkorrel van 

 de gekleurde soort op de stempel van een bloempje van de witte 

 variëteit tot kieming komt en het eitje bevrucht, zal zich een 

 bastaardkorrel ontwikkelen, die na uitzaaiing een gekleurde plant 

 zal voortbrengen (de bastaard draagt het domineerende kenmerk). 

 Zaaien wij de rijpgeworden korrels van de ongekleurde plant uit. 

 dan vinden wij in de verhouding van het aantal gekleurde en niet 

 gekleurde afstammelingen een uitdrukking voor de mate waarin 

 zelf- of kruisbestuiving heeft plaats gehad. Op hetzelfde principe 

 berust een proef waarbij een ketan-plant in een rijstaanplant over- 

 gebracht werd. Bij de oogst van de rijpe pluimen dier ketan-plant 

 geven de xeniën (met het zetmeelkarakter) het aantal uit kruis- 

 bevruchting ontstane korrels aan (zie „Korte Berichten enz". No 61 

 „Mededeeling omtrent enkele Kruisingsproeven"). 



De tot nog toe in deze richting uitgevoerde proeven hebben als 

 maximum 33 pCt bastaarden opgeleverd. Hieruit zoude volgen, dat 

 zelfbestuiving bij het rijstgewas een hoofdrol speelt. 



De bastaardeering zal natuurlijk sterker plaats hebben naarmate 

 de planten dichter op elkaar staan. Neemt men de afstand tusschen 

 twee planten telkens iets grooter, dan zal de kans op kruisbestuiving 

 tusschen beide planten sterk verminderen. De stuiving heeft bij 

 rijst gewoonlijk plaats binnen beperkt rayon d. w. z. het stuifmeel 

 reikt niet ver en planten of culturen die op onderling vrij geringen 

 afstand worden aangeplant blijven hun karakter vrij constant be- 



