— 340 — 



cundaire en tertiaire twijgen) van de bovenste primaire 

 takken zit meestal ook goed vol. Een sterke tegenstelling 

 daarmede vormen echter de wiwilans, die niet, zooals bij 

 Javakoffle, goed bezet zijn met rijpe bessen en aan jonge 

 boomen doen denken, maar die meestal slechts enkele 

 bessen dragen. De aanplant in den Cultuurtuin is voor 

 het grootste deel op 12 voet ongeveer getopt; bij tal van 

 boomen echter is, hetzij door djamoer oepas, hetzij door 

 afvallende takken van de brooze schaduwboomen, de stam 

 op een veel geringer hoogte afgebroken. Zoowel bij de 

 boomen met hoogere als bij die met kortere stammen 

 vindt men aan den top niet zelden wiwilans; deze zijn in 

 den Cultuurtuin niet weggesnoeid, en zoo komen er boo- 

 men voor, die twee of drie zware houtige wiwilans aan 

 hun top dragen ; er zijn wiwilans bij met een hoogte van 

 drie tot vier meter en een stamomtrek onderaan van 15 

 cM. Het is nu opvallend, dat zulke wiwilans zoo goed als 

 geen vrucht dragen ; slechts hier en daar ziet men aan 

 een primairen tak, aan een ros dicht bij den stam, één 

 of twee besjes zitten. Is zulk een uitlooper echter getopt, 

 alweer door dezelfde natuurlijke omstandigheden als ik 

 straks noemde, dan ontwikkelen de primaire takken eraan 

 zich krachtiger, hier en daar ontspringen er wilde takken uit, 

 en zulk een wiwilan kan dan heel aardig vrucht dragen; 

 er zijn boomen, die al hun product aan zulk een wiwilan 

 voortbrengen, en geen enkelen primairen tak meer bezitten. 

 Het komt mij voor, dat hoe lager een wiwilan aan den 

 stam ontspringt, hoe beter zij draagt ; en het spreekt van 

 zelf, dat met den ouderdom en den wasdom van den uit- 

 looper ook de vruchtdracht toeneemt. 



§ 5. Kenmerken der bessen; variaties. 



Wij hebben reeds gezien, dat de bessen der Abeokuta- 

 koffie zachter van schil en kleiner zijn dan Liberiabessen. 

 In den Proeftuin te Bangilan is waargenomen, dat de 



