— 11 — 



Bij ontstentenis van zulk een stand, werd het voorstel 

 gedaan van Gouvernementswege zelf een rijsthoeve op te 

 richten en te drijven, niet met een demonstratief doel, 

 maar opdat althans het Departement van Landbouw zou 

 weten, hoeveel padi per bouw men van een sawah kan 

 krijgen. Ook al zal dit maximum-rendement voor den 

 inlandschen landbouwer zelf nog in geen jaren bereikbaar 

 zijn, de kennis er van moet ons de grenzen aangeven tot 

 welke men voorshands bij het streven naar een hoogere 

 opbrengst der sawah's mag en redelijker wijze kan gaan. 



Hoewel omstandig toegelicht en tot tweemaal voorge- 

 bracht, heeft het voorstel tot stichting van de bedoelde 

 „rijsthoeve" geen gunstig onthaal mogen vinden, zoodat 

 de zaak niet tot uitvoering is gekomen. Wij bevinden 

 ons nu in het eigenaardige geval, dat wat de staat meent 

 te mogen nalaten, door een particuliere maatschappij — 

 in hoofdzaak ten minste — is ter hand genomen. De Ne- 

 derlandsch-Indische Landbouw-maatschappij heeft op de 

 haar toebehoorende uitgestrekte Pamanoekan- en Tjiassem- 

 landen een groot complex sawah's ingericht tot het doen 

 van proeven in zake vermeerdering van opbrengst van 

 sawah's en in het algemeen van verbetering van den rijst- 

 bouw op natte velden. Zij heeft daartoe de hulp inge- 

 roepen van het Departement van Landbouw, zoodat die 

 proeven geschieden in overleg met en op aanwijzing van de 

 afdeeling voor inlandschen landbouw van het departement. 

 De kans bestaat, dat er op die manier veel wetenswaar- 

 digs, in de hier gewenschte richting, bekend zal worden, 

 maar toch niet zooveel als door middei van een voor 

 gouvernementsrekening gedreven hoeve. Immers een 

 lichaam als de genoemde maatschappij werkt op het uit- 

 keeren van hoogere dividenden, vooral daar zij een vrij 

 groot aantal niet gunstige jaren achter den rug heeft. 

 Zij zal daarom hoogstwaarschijnlijk, om tegenover hare 

 aandeelhouders gedekt te zijn, zich bepalen tot het na- 

 streven van die verbeteringen in den rijstbouw, welke tot 



