— 284 — 



phorphorznur wel vergelijken? Is niet in Europa de waarde 

 van het phosphorzuur van het thomasphosphaat (in citroen- 

 zuur grootendeels oplosbaar) ongeveer de helft van die 

 van het phosphorzuur van superphosphaat ? Zou het zoo 

 moeilijk zijn, die verhouding ook voor Perlis-guano-phos- 

 phorzuur en het in water oplosbare te bepalen, en is dat 

 getal niet meer waard dan de veranderlijke marktprijs? 



Zeker kan men de nieuwe prijzen in rekening brengen, 

 ten minste als bij de proef onbemeste veldjes waren en 

 het gehalte der meststoffen aan phosphorzuur bekend was. 

 Maar hoe men de zaak ook draait, bij verandering van 

 den prijs en van het gehalte zal men altijd weer moeten 

 terugkomen op het gehalte aan phosphorzuur, aan wer- 

 kend bestanddeel dus. Vandaar, dat ik het gebruik van 

 geldswaarden in een bemestingsproef ondoelmatig heb ge- 

 noemd. 



Zeer goed is me uit de publicaties van van Deventer 

 bekend, dat de Djogjasche gronden phosphorzuur rijk 

 zijn; maar dat is een algemeene term, waarbij een groot 

 aantal variaties mogelijk zijn, beginnende bij een onbe- 

 kende hoeveelheid beschikbaar phosphorzuur en eindigen- 

 de bij een eveneens onbekende grootheid. 



Wanneer men met onbekenden werkt, kan geen zuiver 

 bewijs geleverd worden. En daarop heeft mijn betoog 

 betrekking, dat het noodig is, iets zuiver te bewijzen, 

 zóó, dat niet alleen de proefnemer overtuigd is, maar ook 

 degeen, die hoG verslag van de proef leest. Wat zegt bij- 

 voorbeeld „niet fosforzuurarme kleigrond"? Wil dat zeg- 

 gen, dat door een bemestingsproef op dat terrein is uit- 

 gemaakt, dat geen gebrek kan optreden aan phosphorzuur ? 

 Het is niet genoeg, als men een paar bahoe verder ge- 

 vonden heeft, dat geen phosphorzuurgebrek heerschte; 

 het terrein, dat gebruikt werd voor de stalmestproef, 

 moet geen tekort aan deze voedingsstof bezitten. 



De opmerking, dat ook kalk, magnesia en ijzer in aan- 

 merking genomen moeten worden bij stalmest, is zeer 



