— 563 — 



aantal van zulke waarden. De meeste kans op succes 

 hebben de pogingen om de grootste werkingswaarde te 

 bepalen, m. a. w. te onderzoeken, onder welke omstandig- 

 heden de ph. werkingswaarde van een voedingsstof voor 

 zekere plant de hoogst mogelijke is. De methode van 

 Wagner met potten is een belangrijke schrede in die rich- 

 ting, maar het is duidelijk, dat de stelling: iedere 100 

 Kgr. chilisalpeter zijn in staat, een gemiddelde oogstver- 

 meerdering te geven van 300 Kgr. tarwe, niet verkeerd 

 begrepen moet worden. 



Het is volstrekt niet gezegd, dat de physiologische wer- 

 kingswaarde, volgens Wagner bepaald, de grootste waarde 

 is, daar toch sommige groeivoorwaarden, zooals de be- 

 weeglijkheid van het grondwater en de luchtverversching 

 in den bouwkruin, op het veld veel voordeeliger kunnen 

 zijn dan in de potten van Wagner. Het kan dus zoowel 

 gebeuren, dat men op het veld meer als dat men op het 

 veld minder opbrengst krijgt dan de potproef aangeeft, 

 waarom volgens Dafert de physiologische werkingswaarde 

 niet als maatstaf mag worden genomen voor de waarde 

 der plantenvoedingsstoS'en. 



De praktische icerkingsivaarde is het getal, dat de ge- 

 middelde werking van een voedingsstof bij den in de prak- 

 tijk te bereiken gemiddelden toestand der groeivoorwaarden 

 voor een bepaalde plantensoort in een streek van zekere 

 uitgestrektheid aangeeft. Men bepaalt haar volgens de sta- 

 tistische methode. De moeilijkheid is vooral om over een 

 voldoend aantal proeven te kunnen beschikken. 



Volgens Dafert is de potproef alleen voor physiologi- 

 sche doeleinden te gebruiken en moet de waarde bepaling 

 der voedingsstoffen, zoowel wat het vergelijken betreft als 

 ook wanneer de rentabiliteit er bij in 't spel is, door veld- 

 proeven volgens de statistische methode geschieden. 



De moeilijkheid echter is gelegen in de vraag: hoeveel 

 proeven heefc men noodig om een betrouwbaar gemiddelde 

 te krijgen? Wanneer uit X proeven, waarbij X niet 2 



Teysmannia 1911. 37 



