— 595 — 



de parang bewerkt om het nog aanwezige melksap te 

 verzamelen. Dit sap zit er dus nog in, niettegenstaande 

 de onderstam geheel verrot is, ja ik zag onder vele ge- 

 vallen pan toen g-boomen enkele, die volgens betrouwbaar 

 getuigenis van een Inlander 7 maanden geleden hun tol 

 aao de natuur hadden betaald en toch nog melksap bevat- 

 ten. (Ik merk, dat dit niet geheel juist is, want de natuur 

 is hier door samenwerking van handel, Inlandsche roeke- 

 loosheid officeel getreuzel en witte mieren vrijwel verkracht). 



Wat de qualiteit van de pantoeng betreft, 't spreekt 

 van zelf, dat die nog al verschilt, zelfs in een zelfde 

 kongsi, want een ieder werkt op z'n eigen houtje en het 

 kongsischap strekt zich niet verder uit dan het gezamen- 

 lijk opzetten en bewonen van een groepje pondoks en de 

 verkoop van pantoeng aan een zelfden handelaar, den 

 geldschieter. 



Bij eerlijke markt is de toevoeging van water — althans 

 in zóó groote hoeveelheid — een nadeel voor den getah- 

 zoeker. Behalve 't verrichten van nutteloozen arbeid, be- 

 taalt hij — is het niet direct dan toch indirect — 2^/3 keer 

 de vracht te veel. 



Vermoedelijk werd vroeger de p an 1 en g veel gebruikt 

 om duurdere getah-soorten te vervalschen; toen het een 

 zelfstandig handelsartikel werd en bewezen was, hoe de 

 pantoeng zich met water liet mengen, kwam er ook 

 bijna geen ongemengde meer op de markt. De maleische 

 handelaar was wel zoo slim, bij iedere aangeboden partij 

 te beweren, dat er water in zat; hij kon dan volstaan 

 met den na de menging ingetreden minimum-prijs te 

 betalen. 



Op deze wijze werd iedereen wel gedwongen, de water- 

 mengmethode toe te passen. 



Het practische nut er van is mij onbekend, en vrij 

 zeker wordt er te Bandjermasin weer heel wat uitgeperst. 



Een Chineesch handelaar vertelde, dat, wanneer hij per 

 boot met 1000 pikol pantoeng naar Bandjer vertrekt, 



Teysmannia 39 



