— 596 — 



er slechts 800 pikol op de hoofdplaats aankomt, m. a. w. er 

 is, zoodra de pantoeng niet meer in water bewaard wordt, 

 op het traject Boentok-Bandjer — 24 u. stoomen — 1/5 aan 

 water uitgeloopen. 



Hierboven kwam verkrachting van de natuur ter sprake. 

 Of hier nu nog met redelijke middelen verandering in is 

 te brengen? Waarschijnlijk niet. Het stadium, waarin 

 thans de pan toen g-quaestie verkeert, sluit naar mijne 

 meening — die gaarne voor een meer optimistische gege- 

 ven wordt — in, dat er binnen zeer afzienbaren tijd, met 

 of zonder tusschenkorast van concessiehouders, geen pa n- 

 toeng-handel meer bestaat. 



En als dit waar is, zou het dan nog — alle andere 

 overwegingen terzijde latend — moeilijk zijn, te kiezen tus- 

 schen concessie (monopolie) en vrijen handel? 



Tot besluit een enkel woord over de eveneens in de Loeau 

 groeiende Hangkang. Deze boom, die z'n wortels op 

 de wijze als in den aanvang is besproken boven de mod- 

 der uitwerkt, levert de gelijknamige getah, die zich in tegen- 

 stelling met de pantoeng niet met water laat mengen. 



De stam wordt vóór het tappen gekapt, waarna op 1 M, 

 afstand van elkaar ringen van vingerbreedte in den bast 

 worden gekerfd. 



De getah wordt hard aan de tapwond na ± 1 uur ; thuis 

 worden de van den bast gepeuterde stukjes m een koeali 

 gegooid, waaronder J uur een sterk vuur brandt ; de ha n g- 

 kang is dan zoodanig dik vloeibaar, dat ze zich tot een 

 blok laat kneden. 



Aanvankelijk, evenals de pantoeng, zuiver wit — ook 

 na de verwarming — , neemt de hangkang na ±15 dagen 

 licht roodbruine vlekken aan. Het hangkang zoeken 

 levert meer werk en minder verdienste dan het verzame- 

 len van pantoeng. Een behoorlijke boom levert niet 

 meer dan 2 kati getah, er moeten er dus heel wat geveld 

 worden vóórdat een pikol bij elkaar is. 



