— 599 — 



vóór zij hun doel bereikt haddeo. Immers wat zou Java 

 zijn zonder de cultuurplanten, waarvan ik er boven eenige 

 genoemd heb. Kostbaar was het óók; zoo moest in die 

 oude tijden steeds een zoogenoemde scheepstuinman de 

 planten aan boord verzorgen. De reis met een zeilschip 

 om de Kaap duurde gewoonlijk verscheidene maanden ; 

 zwakke planten werden dan onderweg door bedoelden 

 tuinman voortgekweekt, soms door stek, soms door zaad. 



Gelukkig zijn thans door snelvarende stoomschepen en 

 door de vaart door het Suezkanaal, de reizen aanmerke- 

 lijk verkort, zoodat het beter gaat ; toch moet men bij ver- 

 zendingen van levende planten ook nu nog zekere voor- 

 zorgen in acht nemen, zonder welke geen goede resulta- 

 ten verkregen worden. 



Het verzenden van zaden is wel het eenvoudigste mid- 

 del ter verspreiding van vreemde planten ; echter blijft 

 het vermogen om te kiemen bij het zaad van veel ge- 

 wassen niet lang bewaard, zoodat ook hier nog altijd 

 talrijke voorzorgen genomen moeten worden, wil men kans 

 van slagen hebben. Tal van gewassen zijn er, die hier slechts 

 hoogst zelden, of nooit, zaad voortbrengen ; deze kunnen 

 dus uitsluitend door levende planten verspreid worden. 

 Andere daarentegen hebben zaden, welke slechts ± 15 

 dagen hun kiemvermogen bewaren, o. a, Erythroxylon 

 novo-granatense Hiern. (de javaansche Coca) Men moet 

 deze gewassen dan ook op reizen, langer dan 15 dagen, 

 als plant verzenden. 



Dergelijke planten worden in kisten verpakt, die naar 

 den naam van den uitvinder, Dr. N. B. Ward, „Wardsche 

 kisten" genoemd worden. Zie hierover Teysmannia 1908, 

 blz. 84 tot 90. De instructies voor gezagvoerders van 

 schepen, die Wardsche kisten medenemen, zijn als volgt: 

 Er moet voor gezorgd worden, dat de kisten bij het la- 

 den niet kantelen. Bet laden en lossen moet niet anders 

 dan onder europeesch toezicht geschieden. De kisten 

 moeten aan boord onmiddelijk op een geschikte plek ge- 



