— 676 — 



meststof maar éénmaal bepaald. Nu bezit elke waarneming 

 fouten, en om deze te verminderen verdubbelt men de 

 proef, In dat geval wordt dus elke meststof op 2 velden 

 beproefd. Blijven de veldjes zelf even groot, dan heeft men 

 een tweemaal zoo groot terrein noodig. 



De fout is, door twee velden voor elke meststof te ge- 

 bruiken, verminderd, maar doordat het terrein tweemaal zoo 

 groot ganofnen moest worden, is de fout weder vergroot. 

 Door deze vergrooting van het terrein toch wordt de ge- 

 middelde afstand tusschen de veldjes grooter, en omdat 

 natuurlijk veldjes, die verder van elkander gelegen zijn, 

 meer kans geven, dat de toestand van den grond ver- 

 schilt dan wanneer zij dicht bij elkaar liggen, zal dus het 

 vergrootcu van het terrein ook een vermeerdering van een 

 der belangrijkste bronnen van fouten ten gevolge hebben. 



Men zou ook anders te werk kunnen gaan: hel terrein 

 gelijk laten blijven en alleen een grooter aantal kleinere 

 veldjes gebruiken. Worden bijv. de veldjes op de helft ge- 

 bracht, dan heeft men op hetzelfde terrein tweemaal zoo- 

 veel veldjes en kan dus de proef tweemaal nemen en 

 daardoor dus ook de fout verminderen. De vraag is alleen, 

 of dan die kleinere veldjes niet in vergelijking tot de groo- 

 tere veldjes een grootere fout zullen bezitten. Dat zal 

 werkelijk het geval zijn. Om dat gemakkelijk in te zien, 

 zullen we liever eerst de kwestie omkeeren en ons voor- 

 stellen, dat de oppervlakte van elk veldje verdubbeld wordt. 

 Dat komt op hetzelfde neer, alsof wede proef op twee vel- 

 djes van de oorspronkelijke grootte, maar die vlak naast 

 elkaar gelegen zijn, uitvoeren. Wordt het oppervlak van 

 de veldjes verdubbeld, dan zal daardoor de fout vermin- 

 derd worden; deze vermindering komt ten deele overeen 

 met die, welke men verkrijgt, wanneer men de proef op 

 twee in plaats van op één veldje uitvoert. Want wanneer 

 men de fout door verdubbeling van de proef vermi nderen 

 wil, dan zal men de veldjes, die dezelfde bemesting krij- 

 gen, liefst op betrekkelijk groeten afstand van elkander 



