— 677 — 



kiezen, opdat het gemiddelde van de opbrengsten zooveel 

 mogelijk overeenkomt met het gemiddelde van alle veldjes 

 van het terrein. Twee veldjes, die vlak bij elkaar liggen, 

 zullen in hun eigenschappen minder van elkander afwijken 

 dan twee, die ver van elkander gelegen zijn, maar het ge- 

 middelde van de opbrengsten van deze twee naast elkan- 

 der liggende velden geeft een minder juiste waarde voor de 

 gemiddelde opbrengst van het geheele veld dan het ge- 

 middelde van de opbrengsten van twee veldjes, die ver uit 

 elkaar liggen; want de waarschijnlijkheid is grooter, dat 

 beide veldjes, als buren, in dezelfde richting van de ge- 

 gemiddelde waarde van het geheele terrein afwijken. Ket 

 vergrooten van de oppervlakte der veldjes vermindert de 

 fout wel, maar niet zooveel, als wanneer iedere meststof, 

 terwijl de oppervlakte van de veldjes even groot blijtt, op 

 een grooter aantal van elkaar verwijderd liggende veldjes 

 genomen wordt. Komen we nu op de oorspronkelijke vraag 

 terug, in hoeverre eene vermindering van de oppervlakte 

 der veldjes invloed op de fout heeft, dan volgt uit het 

 voorgaande, dat door die vermindering de fout wel grooter 

 wordt, maar toch niet zooveel, dat de vermindering van 

 de fout, door het vei dubbelen van de proef veroorzaakt, hier- 

 door te niet gedaan wordt. 



Naast den invloed, dien de grootte van het terrein en 

 het aantal veldjes op de betrouwbaarheid van het resul- 

 taat der proef hebben, moeten we dus ook nog nagaan, 

 welken invloed de grootte van de veldjes op de fout 

 heeft. Vooraf moeten we echter duidelijk maken, wat 

 de schrijvers van deze verhandeling onder „fout" ver- 

 staan. Laat ons b. v. aannemen, zeggen zij, dat we 20 

 verschillende variëteiten van een plantensoort met elkan- 

 der, wat hun opbrengsten betrefc, willen vergelijken. 

 We zullen ze dan op 20 veldjes uitplanten en de op- 

 brengsten vergelijken. Daarbij hebben we in aanmerking 

 te nemen, dat de grond van de verschillende veldjes niet 

 gelijk is, dat dus de verschillen, in de opbrengsten ver- 



