— 682 — 



L Gemiddelde opbrengst 



per proefnummer. . . 74.85 74.85 74.85 74.85 74.85 

 II. yo afwijking van de ge- 

 middelde waarde 



1. Maximum (tusschen 



20 proefnummers) . 32.14 22.11 16.10 8.62 8.63 



2. Gemiddeld van 20 



proefnummers . . 12.02 8.06 5.30 4.02 3.33 

 IIL Absolute gemiddelde 



fout ±U.0 ±7 AS ±5.07 ±3.42 ±3.05 



De grootte van het proefveld. 



Laat men nu het proefveld grooter worden en blijven de 

 veldjes even groot, dan neemt het aantal van deze laatste 

 toe, naar mate het proefveld grooter wordt. Volgens de 

 waarschijnlijkheidsrekening is de berekende gemiddelde 

 fout onafhankelijk van het aantal grootheden, dat men bij 

 de berekening gebruikt heeft; men moet er echter aan 

 denken, dat de nieuwe grootheden, die door het grooter 

 worden van het veld er bij komen, niet van een andere 

 soort mogen wezen, dan die, welke vroeger gebruikt werden. 



Was dit principe op ons probleem toe te passen, dan 

 zou de gemiddelde fout voor groote en voor kleine velden 

 dezelfde zijn. Dat is echter met de werkelijkheid in strijd. 

 De oorzaak hiervan is, dat het waarschijnlijker is, dat 

 twee veldjes bijna gelijk zijn in groeivoorwaarden, wanneer 

 ze dicht bij elkaar liggen, dan wanneer zij ver van elkander 

 verwijderd zijn, en hoe verder ze van elkaar afliggen, des 

 te grooter kans bestaat er, dat de ongelijkheid sterk op 

 den voorgrond treedt. De oorzaak ligt niet in het grooter 

 aantal veldjes, maar daarin, dat die veldjes over een 

 grootere uitgestrektheid verdeeld zijn. De gemiddelde fout 

 zal dus met het grooter worden van het proefveld toenemen. 



Zoowel practisch als theoretisch wordt gevonden, dat 

 de fout in het begin, wanneer het veld klein is, snel 

 grooter wordt, om daarna langzamer te stijgen en ten 



