29 — 



brengen van een organisme is door mij dan ook nimmer beproefd. 

 Waar het practisch onderzoek heeft uitgewezen, dat de ziekte- 

 niet infectieus is en dit experimenteel aangetoond is, kunnen 

 wij ontstaan en oorzaak der ziekte in beschouwing nemen". 



Door zijn mikroskopisch onderzoek heeft Harmsen kunnen 

 aantoonen, daf de intercellulaire ruimten van het verkleurde 

 weefsel zich door phloroglucine en zoutzuur rood laten kleuren. 

 Daarmee is een eenvoudige reactie gevonden, die ons spoedig 

 en gemakkelijk orienteeren kan. Doch men bedenke wel, dat 

 het geenszins is uitgemaakt, of deze verkleuring door hout- 

 vorming, zooals Harmsen beweert, of door wondgomvorming, 

 zooals Rands gelooft 1) veroorzaakt wordt. Een onderzoek 

 in gepolariseerd licht kan ons misschien verder helpen en 

 misschien ook een macrochemische analyse. Maar dat is een 

 zuiver wetenschappelijke kwestie, die mij voor de practijk 

 voorloopig niet zeer belangrijk schijnt. 



Verder wordt in het boek een theorie opgesteld, die het 

 ontstaan van de gevaarlijke houtwoekeringen verklaren moet. 

 Ik citeer: „Houtwoekeringen ontstaan om het gedegenereerde 

 weefsel, nadat dit door steencellen is ingesloten en wel wan- 

 neer er nog gezond parenchymatisch weefsel tusschen de oor- 

 spronkelijke gedegenereerde laag en de steencellenlaag aan- 

 wezig is. (Zie fig. 14)". Ik heb de bedoelde fig. 14 zeer lang 

 bekeken en ik geloof dat ik, door jarenlang aanvangers in 

 de microscopie opgeleid te hebben, wel in staat ben, dilettan- 

 tische teekeningen welwillend te beoordeelen. Maar ik zoek 

 in fig. 14 nog altijd tevergeefs naar steencellen. Een ver- 

 klaring staat er niet bij. Misschien zullen de met zwarte 

 puntjes voorziene cellen steencellen .zijn en ze zijn dan — wat 

 feitelijk nooit gebeuren kan — allemaal van de bovenkant 

 gezien en de zwarte puntjes zullen dan de uitvoergaatjes van 

 de stippelkanalen voorstellen. Maar het belangrijkste kenmerk 

 van een steencel is toch de verdikte celmembraan en die is 

 niet te zien. 



1) Arch. voor Rubberc. III z. 156, 1919. Dit stuk, dat toch Harmsen 

 bekend moest zijn, wordt niet geciteerd. Ook de overige litteratuur is of 

 heelèmaal niet, of slecht geciteerd. Bijv. ,,het bekende werk Heveakauker I, 

 II en III van Dr. Rutgers". 



