— .30 — 



De overige figuren staan geenszins op hooger peil. Ze 

 laten evenals de tekst van dit hoofdstuk zien, dat de schrijver 

 tegenover de eerste beginselen van de plantenanatomie vreemd 

 staat. Stellingen als deze: „phloeem of zeefvatenstelsel wordt 

 gevormd door een aaneengesloten cellenrij en strekt zich uit 

 door alle bastlagen. De cellen zijn door tusschenschotten, 

 waarin zeer fijne openingen voorkomen, van elkaar geschei- 

 den", zijn wel voor elke deskundige een bewijs, hoe geheel 

 onbekend de Heer Harmsen is met den inwendigen bouw 

 van de plant. 



Zijn bewering, dat de houtwoekeringen door een cambium 

 gevormd worden, dat tusschen het zieke weefsel en de steen- 

 cellen optreedt, is dan ook verre van bewezen. En evenmin 

 geeft hij ons een bewijs voor zijn mededeeling, dat, door een spoe- 

 dige overgang van de aan het zieke weefsel grenzende cellen, 

 houtwoekeringen voorkómen worden. Op deze theorie berust 

 nu echter gedeeltelijk de teermethode. De schrijver gelooft 

 dat door teeren sneller en meer steencellen gevormd worden, 

 zoodat deze spoediger het zieke weefsel insluiten. Wie nu 

 veel Heveabast onderzocht heeft, die weet, hoe groote indi- 

 vidueele verschillen in de uitbreiding der steencellen bestaan 

 en hoe verschillend ook de verhouding van zacht tot hard 

 bastgedeelte bij verschillende individuen is. 1) De eenige ma- 

 nier dus, om te bewijzen, dat door teerbehandeling steencellen- 

 vorming en daarmee, volgens Harmsen, genezing te bereiken 

 is, zou deze zijn, dat op dezelfde boomen een plek met teer 

 behandeld wordt en een andere plek als controle ongeteerd 

 blijft en dat dan na eenigen tijd een mikroskopisch onderzoek 

 plaats vindt aan dwarssneden of radiale lengtesneden, want 

 tangentiale lengtesneden (Harmsen fig. 24 — 27) zeggen niets. 

 Maar dat heeft Harmsen niet gedaan. 



Van het anatomische gedeelte van Harmsen's boek kan , 

 dan ook niet anders gezegd worden, dan dat het zeer dilettan- . 

 tisch en oncritiscti is samengesteld. Het gedeelte, waarin hij 

 ons zijn proeven mededeelt, is veel belangrijker, doch wij moeten 

 het met de noodige critiek weten te lezen. 



1) Zie B. V Bobilioff Archif voor de Rubbercultuur II z. 488,1918. 



