— 138 — 



plichtige oppervlakte daarvan 4.766.879 bouw bedroeg. De 

 maandelijksche „Mededeelingen van het Statistisch bureau*' 

 gaven in- Februari 1918 reeds 4.238.588 bouw op, zoodat de 

 gegevens van het Koloniaal Verslag van 1916 op dit punt 

 althans wel door nieuwere te vervangen waren geweest. 



Voor de sawah- oppervlakte geld hetzelfde. De verschillen 

 zijn te groot en de moeilijkheid om nieuwere cijfers te ver- 

 krijgen is te klein geweest, om den gebruiker van de vraag- 

 baak tot voldaanheid te stemmen. 



Onder de gewassen, die voor Oostmoesson-beplanting der 

 sawah's in aanmerking komen, wordt in de eerste plaats ge- 

 noemd de cassave. Deze plant wordt daartoe nooit gebruikt, 

 kan er ook niet voor gebruikt worden zonder ook den volgen- 

 den Westmoesson voor zich op te eischen, want de levensduur 

 van de cassave overschrijdt verre de rustperiode tusschen 

 twee Westmoesson-rijstaanplantingen . 



De katjangsoorten en knolgewassen (welke?) worden het 

 laatst genoemd, zelfs na de zeldzaam voorkomende widjen, 

 terwijl zij na de mais de eerste plaats innemen. 



De bewering, dat waar veel water beschikbaar is, het 

 planten van padi-gadoe voordeeliger is dan het planten 

 van een „droog gewas", is in strijd met de werkelijkheid. 

 Leest men hier voor voordeelinger : gemakkelijker, dan komt 

 het beter uit. 



De plantafstand tusschen de rijstpollen wordt aangegeven 

 op 1 1 cM. Het komt wel eens voor, dat een paar pollen zoo 

 dicht bij elkaar terecht komen, want er wordt soms zeer 

 slordig geplant, maar het gemiddelde ligt toch zeker boven 

 20 cM. Het maximum is minstens 60 cM. Het minimum, 

 dat ik zag, was 10 cM. 



De aaltjeslegende blijft in deze encyclopaedie voortleven. 

 De mentekziekte mocht toch eindelijk weieens daarvan los- 

 gemaakt worden. Wat voortgezette studie van dit wortelrot 

 bij padi aan den dag heeft gebracht is zoo belangrijk, dat 

 de aaltjeslegende er reeds door vergeten moest zijn. De 

 resultaten van het onderzoek van Dr. Van der Elst werden 

 reeds in 1912 gepubliceerd, zoodat voor deze uitgave toch 

 zeker tijd genoeg geweest is om er aandacht aan te wijden, 



