— 203 — 



Om zich daarin gelukkig te gevoelen, zal het zich meer 

 moeten in spannen, zijn geest meer moeten vermoeien met 

 het oordeelkundig beschouwen van het werk zijner handen, 

 dus ook groeien in geestelijke ontwikkeling. 



Er zijn te veel gronden, die met een ander gewas beplant 

 meer opleveren voor eigen voeding en dus grooter rest over- 

 laten, die als ruilwaarde vrijblijft. Ook kunnen de akkers, 

 die het allermeest geschikt zijn voor rijstbouw, door inten- 

 siveering van het bedrijf meer opleveren voor eigen voeding, 

 zoodat een grooter deel van de minder geschikte akkers 

 vrijkomt om producten te leveren, die als ruilwaarde kunnen 

 aangeboden worden ter verkrijging van alles wat noodig is 

 tot voorziening in andere behoeften. 



Deze intensiveering, deze opklimming van eenzijdige, cul- 

 tuur tot een meerzijdige is onafscheidelijk verbonden aan 

 elke economische ontwikkeling. 



Een volksontwaking, die niet een ontwaking is tot den 

 arbeid aan die meerdere productie verbonden, is meer een 

 nachtmerrie, dan een ontwaking. 



Een volk, dat alleen zijn voedsel weet te produceeren, kan 

 noch stoffelijk noch geestelijk tot eenige kracht komen. Een 

 volk, dat behalve in zijn behoeften aan voedsel te voorzien 

 ook vele andere goederen weet voort te brengen, is gewa- 

 pend in den strijd om het bestaan, schept zich de mogelijk- 

 heid om tot geestelijken wasdom te komen. 



Een volk, dat van alle productie van ruilgoederen afzag, 

 om aan zijn voedsel de allerhoogste eischen van smakelijk- 

 heid en geur te kunnen stellen, zou een handelwijze volgen, 

 die in alle opzichten het tegengestelde is van een rationeele 

 economie. 



Een verschuiving der volksinspanning van de voedselpro- 

 ductie naar de productie van andere goederen moet gepaard 

 gaan met een opvoering van de productie in het algemeen, 

 met een opvoering van de voedselproductie per vlakte-eenheid 

 in het bijzonder. Heeft dat niet plaats, dan ontstaat er een 

 tekort aan voedsel, dat door niets te dekken is. 



Werken bijvoorbeeld 1000 menschen elk met een kracht 

 n. aan de productie van hun voedsel en gaan 500 hiervan 



