26. De nauwkeurigheid van bemestingsproeven bij rijst. 



De middelbare afwijking der enkele waarneming bij bemestings- 

 proeven bij rijst is onafhankelijk van de gemiddelde opbrengst 

 per bouw en bedraagt 4.3 pikols natte padi per bouw, berekend 

 als meest waarschijnlijke uitkomst van 758 waarden, bepaald in 

 de 4 westmoessons 1913-1917. 



Daaruit laat zich berekenen, dat de kleinste opbrengstvermeer- 

 dering, die nog betrouwbaar is, bij een bemestingsproef bij rijst 

 van 10 contrölevakken in het algemeen 6 pikols natte padi per 

 bouw bedraagt, terwijl de kleinste nog betrouwbare werking bij 

 een bemestingsproef met 5 contrölevakken in het algemeen op 8 

 pikols natte padi per bouw moet worden gesteld; 



De uitkomsten van alle bemestingsproeven, die op Java en 

 Madoera met stikstof- en phosphorzuurhoudende kunstmest in de 

 6 Westmoessons 1911-1917, zijn genomen, zijn met behulp van de 

 waarschijnlijkheidsrekening op haar betrouwbaarheid getoetst en in 

 tabellen overzichtelijk geordend. Van het graphisch voorstellen van 

 die uitkomsten op een kaart is voorloopig afgezien: het zal ge- 

 schieden, zoodra de uitkomsten daarvoor voldoende teekening geven. 

 Thans kan men er in hoofdzaak het volgende van zeggen. 



Bij de hier bedoelde proeven is vrijwel evenveel keeren gebrek 

 aan stikstof als aan phosphorzuur geconstateerd. Dat daarbij de 

 oogstvermeerderingen, in phosphorzuurarme streken met een be- 

 mesting van 1 pikol dubbel superphosphaat per bouw verkregen, 

 in vele gevallen de werking van dezelfde gewichtshoeveelheid 

 zwavelzure ammonia of chloorammonium per bouw op stikstofarme 

 gronden aanmerkelijk hebben overtroffen, is met het oog op de 

 verhouding der twee voedingsstoffen in de rijstplant en de gehalten 

 der beide meststoffen verklaarbaar. 



Zeer phosphorzuurarme gronden zijn voornamelijk in de Noorde- 

 lijke Residenties en Madoera aangetroffen, waarbij tevens is ge- 

 bleken, dat het phosphor^uurgebrek zich in de Residenties Cheribon 

 en Rembang over groote oppervlakten uitstrekt, in Rembang zelfs 

 over vrijwel de geheele Residentie; in dit ressort is met een be- 

 mesting van 1 pikol dubbel superphosphaat per bouw de grootste 

 oogstvermeerdering verkregen, namelijk ongeveer 32 pikols natte 

 padi per bouw, de nawerking der meststof medegerekend. 



Tenslotte is betoogd, dat van de beide hier genoemde meststoffen, 

 dubbel superphosphaat in de eerste plaats in aanmerking komt 

 voor 'verstrekking in het groot aan de bevolking, doch dat de dik- 

 wijls groote oogstvermeerderingen, die men in phosphorzuurarme 



