— 477 — 



Oryctes rhtnoceros L.) op Samoa, opgedragen om een reis te 

 maken in de landen rondom den Indischen Oceaan gelegen, 

 waar de Klappertor thuis behoort. 



Twee punten dienden vooral te worden opgehelderd. Op 

 Samoa is de Klappertor, gelijk bekend is, ingevoerd. De 

 vraag was nu, waardoor richt hij daar zooveel meer schade 

 aan dan elders? Verder lag het in de bedoeling Scoliiden 

 (dolkwespen) van Madagaskar naar Samoa over te brengen. 



Bezocht werden op deze studiereis: de Philippynen, Cochin- 

 china, Kambodja, Siam, Malakka, en Ceylon. Daarna ging 

 de reis naar Madagaskar, waar de schrijver zich juist eenige 

 dagen bevond, toen de oorlog uitbrak en de Duitschers eerst 

 in de nabijheid van Tamatave en later op Antanarivo geïn- 

 terneerd werden. 



In 1917 werd Dr. Friedrichs om gezondheidsredenen in 

 Zwitserland geinterneerd. Het hier te bespreken boek is eerst in 

 1919 verschenen. Op Java werd het pas in den loop van 1920 

 ontvangen, zoodat referent, wiens publicatie over den klappertor 

 in Nederlandsch-Indië toen reeds afgesloten was, met die van 

 Dr. Friedrichs geen rekening meer heeft kunnen houden. 



Dr. Friedrichs heeft in het verslag van zijn reis gedeel- 

 telijk zijn, vroeger reeds in de „Tropenpflanzer" gepubli- 

 ceerde, onderzoekingen verwerkt en. geeft ook nog eens een 

 overzicht van hetgeen hem tot 1919 morphologisch en biolo- 

 gisch van den Neushoornkever bekend was. 



Dr. Friedrichs vermeldt morphologische bijzonderheden 

 van drie soorten. De gewone rhtnoceros L, die ook hier 

 voorkomt,' en de soorten radama COQ. en boas F., van Oost 

 Afrika. Bij de beschrijving van de Indische Oryctes, onder- 

 scheidt hij slechts één soort (wij kennen er nu drie in 

 onzen archipel). 



Curieus is het, dat op Samoa, kort na den import van den 

 kever reuzenexemplaren voorkwamen (57 mM. !) l ). Later nam 

 de grootte der individuen af. 



1) Dit doet ons afvragen, of de op Samoa ingevoerde soort wel O. rht- 

 noceros L. is; bij ons vond ik nimmer zoo groote exemplaren van deze 

 soort, wel van O. trituberculatus Lansb. 



