— 155 — 



immortale hominum generi tributimi. Sin autem deus neque potest nos iuuare. nec uult 

 nec omiiino curat. nec quid agamus animaduertit. Nec est quod ab eo ad hominum uitam 

 permanere possit. quid est quod ullos deum immortalem honores preces adhibeamus? In 20 

 specie autem ficte simulationis. sicut relique uirtutes. nec pietas inesse potest. Cum qua 

 simul. sanctitatem et religionem tolli necesse est. Quibus sublatis perturbalo uitse sequitur 

 et magna confusio. Atque haud scio an pietate aduersus deum sublata, fides etiam et societas 

 generis Immani, et una excellentissima uirtus iustitia tollatur. Sunt autem alii philosopbi 

 et hi quidem magni atque nobiles. qui deum mente atque ratione ornnem mundum admi- 25 

 nistraii et regi censeant. Neque uero id solum. sed etiam ab eodem hominum uitse et con- 

 suli et prouideri. 4. Est autem inter magnos homines magna dissensio. 5. Nam alii dicunt 

 unum esse omnia, neque id esse mutabile, et id esse deum. 6. Alii infinitum et immutabile 

 et fuisse semper et fore. 7. Alii id bonum esse dicunt solum quod est unum, et simile et 

 idem semper. 8. Alii infinitatem naturis esse, e qua omnia gignerentur. 9. Alii materiam 30 

 infinitam. sed ex ea particulas similes inter se minutas. eas primum confusas postea in 

 ordineni adductas mente diuina. 10. His ita cogimur dissentione sapientium dnm nostrum 

 ignorare. Non prosequor questiones infinitas tantum de principiis rerum e quibus omnia 

 Constant uideamus. 11. Quidam enim nihil animo uidere possunt. ad oculos omnia referunt. 

 Magni autem est ingenii reuocare mentem a sensibus. et cogitationem ab consuetudine 35 

 abducere. 12. Porro infirmissimum hoc adferri uidetur cur deum esse credamus. quod nulla 

 gens tam fera, nemo omnium tam sit immanis. cuius mentem non imbuerit dei opiriio. 

 Multi de deo praua sentiunt. id enim uitioso more effici solet. omnes tamen esse uim. et 

 naturam diuinam arbitrantur. Nec uero id collocutio hominum aut consensus efficit. Non 

 institutis opinio est confirmata, non legibus. Omni autem in re consensio omnium gentium 40 

 lex natura putanda est. 13. Quod si omnium consensus naturreuox est. huiusque qui ubique 

 sunt consentiunt esse aliquid quod ad eos pertineat qui uita cesserint. Nobis quoque idem 

 existimandum est et si quorum aut ingenio aut uirtute animus excellit. eos arbitrabimur 

 qui a natura Esterna optime sunt conditi, cernere natura uim. 14. Sed ut deum natura esse 

 credimus. qualisque sit ratione cognoscimus. 15. Nam si singulas disciplina^ percipere ma- 45 

 gnum est quanto magis omnis? Quod tacere his necesse est. quibus propositum est ueri 

 repperiendi causa, et contra omnes philosophos. et prò omnibus dicere. Cuius rei tantcc 

 tamque difficilis facultatem consecutum esse me non profiteor secutum esse pre me fero. 

 16. Si enim omnis cognitio multis est obstructa difficultatibus eaque est et in ipsis rebus 

 obscuritas. et in iudiciis nostris infirmitas. ut non sine causa antiquissimi et doctissimi in- 50 

 uenive se posse quod cuperent difiìsi sint tamen nec illi defecerunt. Neque nos studium 

 exquirendi defatigati relinquemus. Neque nostra disputationes quicquam aliud agunt nisi 

 ut in utramque partem dicendo et audiendo eliceant. et tamquam exprimant aliquid quod 

 aut uerum sit aut ad id quam proxime accedat. Nec inter nos et eos qui se scire arbitran- 

 tur quicquam interest, nisi quod illi non dubitant quin ea uera sint quse defendunt. Nos 55 

 probabilia multa habemus qua? sequi facile, adfirinare uix possumus. 17. Non enim sumus hi 

 quibus nihil uerum esse uideatur. sed hi qui omnibus ueris falsa quidam adiuncta dicamus. 



( iS ) deis immortalibus - dei neque possunt - volunt — ('") curant - animadvertunt — 

 ( ;o ) deis immortalibus cultus, honores — (*'). itera - non potest — (") deos — deorum — 

 (") isdem — (' 1C ") vita contuli — (-') enim - stimma — [" ,8 ) Xenophanes paulo etiam an- 

 tiquior, unum esse — ( ,s ) Melissus hoc quos esse infinitum — ('") Is enim (Anaxiixiander) 

 infinitatem natura dixit esse - Anaxagoras — ( 31 ) Nihil enim. Om. quidam - poterant - 

 referebant — ( 35 ) sevocare — ( ac ) Ut porro — (") dis — ( 8 ») effecit — (") omnesque — 

 (") arbitramur— (") natura optima sint — (" 1S ) deos esse natura opinamur — ( 4S ) qualesque 

 sint — (") maius - iis — ("J Etsi enim — (") dicendo eliciant — ( 5C ) ii — ( s: ) adiuncta esse. 



