— 73 — 



proprie, e vi parla di sè stesso. — Tu che puoi tutto e comandi anche 

 nell'Olimpo, dice al crudele dio (I, 877-470), fa che ella mi corrisponda: 



Ulam ego si sponsam, sic me petat illa maritum 



Non concessa nisi nec renuenda peto : 

 Non renuendus ero statuas si stemmata Avorum 



Si monimenta patrum disseruisse velis. 

 Absit livor edax : romano a sanguine ducor, 



Cognomen domui Thus Tiberisque dedit. 

 Non pigeat nostrae sentire propaginis ortus : 



Si vacet bis paucis singula fatus ero. 

 Tullus romulea regnabat Servius urbe 



Augurium hoc Romaa quando dedere Dei. 

 Aeditur agricola? bos prodigiosa sabino 



Portentum augendae conditionis erat. 

 Instar equi Danaum fuit hsec bos bellua grandis, 



Unius certe tunc elephantis erat. 

 Cornua magna inerant maioraque rhinocerontis : 



Tale quidem monstrum non dedit Ausonia. 

 Eictus erat certe quacumque proboscide maior, 



Csetera quid dicam ? mira fuisse scias. 

 Non sphinx, non barrus, non lerna, chymera, cro- 



Taleque portentum non crocodilus erat. [cuta, 

 Ex quo finitimi, gens quseìibet undique fervet 



Et simul ad monstrum sexus uterque ruit. 

 Mirantur vates, stupet omnis sensus et aetas 



Diffugiunt reliqui horrore, stupore, metu. 

 Curritur ad tripodas et delpbica tempia petuntur 



Vox tandem ex antris numinis ista fuit : 

 Quce hovem Aventinae prius urbs mactarit ad 



Totius fiet protinus orbis liera. \_aram 

 Mittitur inque urbem bos sacrificanda Dianse 



Orbis ut imperium terra sabina ferat. 

 Certior augurii templi flt ab hospite custos : 



Tum ratus est patriam velie iuvare suam. 

 « In Tybrim, dixit, primum tua membra lavabis, 



Vii bone, quo sancte victima coesa cadat: 

 Hostia non aliter fiet tua grata Dianse 



Quae iubet ut virgo purificata coli. 

 I subito ut redeas compos fortissime voti 



Interea atque libens iam facienda paro ». 

 Ille fluenta petit, currit velotius Euro, 



Unde moras longum forte trahebat iter. 

 Tum vafer antistes, cui nebris cuique tiara 



Praestabant sacram religione fidem, 

 Subnixus genibus ter verba praecantia dixit: 



« Da, precor, ut mundi sit tua Poma caput; 

 Da, precor, imperium Romae terrseque marisque ; 



In decus ecce tuum vacca superba cadit ». 



Dixit et auratam manibus deducit acerram 



Et sacram complet thuris odore domum. 

 Post paulo mactat culto reverenter ad aras 



Matris aventinae, numine teste, bovem. 

 Tum subito emicuit splendor venerabilis aris, 



Intonuere poli, sole micante palam. 

 Ànnuit hoc sacrum sibi tum placuisse Diana 



Voce pia dixit: « fiat ut ipse petis ». 

 Sic gratum exegit regi populoque quirini, 



Sic patriae imperium nactus et ipse suse est; 

 Et quum afflarunt Tybris thus omina Romse 



Inde fuit nomen quippe Tybertus ei. 

 Unde mese fluxit gentis cognomen ab ilio 



Imperium patrise qui dedit ipse suse. — 

 Si nomen patriamque cupis, studiumque doceri 



Scilicet his paucis cuncta notare potes. 

 Nomine compellor persarum a nomine regis, 



Qui rex hinnitu est denique factus equi. 

 Urbs Csesena mihi patria est, quam dividit unda 



Caesis, et a patrio flumine nomen habet; 

 Cuius ad occiduum sapis latus alluit, et qua 



Vergit ad auroram stat Rubiconis aqua; 

 Portus in Adriacum decurrens spectat ad arcton: 



Aerias arces qua venit auster habet; 

 Sulfure, pomiferisque iugis, pecorumque sagina, 



Et Cerere et Bromio et Pallade pingnis ager 

 Magnificis ornata viris domibusque superba, 



Sedis apostolicae filia cara fide; 

 Pontificique fuit semper fidissima sancto, 



Sub cuius leti vivimus imperio. — 

 Sed si forte cupis quibus utimur artibus ipsi 



Scire, per hoc pelagus, quo duce, vela damus. 

 En licet indignus famulor tamen ipse camoenis 



Nec me torpentem dulcis Apollo fugit. 

 Plutarchum brevibus potui perstringere verbis 



Heroum et vitas fortia facta virum. 

 Ipse etiam psalmos, obscura problcmata solvi 



Davidis, sancti mystica verba dei. 

 Nuncque tuus Tiro sector tua castra, canitque 



Ecce per undenos te mea musa pedes. 

 Unde precor studeas nostro succurrere amori 



Esseque digneris moriger ipse mihi. 

 Non peto quod nequeas sed quod te posse fateris 



Ut mecum dominam perpete amore liges. 

 Est tibi quod petimus paulum, mihi muneris instar 



Scilicet ut mea lux flagret amore pari. 



