— 187 — 



commoda, sed et magna pareret detrimenti. Postquam enim subita quaedam et commenticia lux effusa 

 est, quae, ut bengalenses ignes solent, novis ac variis micantibusque coloribus res universas obducere 

 visa est, tenebrae confusio diffidentia sunt secutae. 



Tum veritas non illa habita est unica, severa, velo amicta dea, ad cujus pedes homines vene- 

 rantes procidebant, jam voti compotes dummodo paullatim velaminis oram extollere liceret; sed facta 

 est praepostera volubilisque singularis cujusque cogitationis filia; ita ut illud veteris Protagorae. 

 ravTBv ^priy.àruv [xsrpov avSpuirov et rò Soy.ovv sxdcrru tovto xai s'ivat Verum esse VISUm Slt. 



Tunc inter scientias et philosopbiam discidium consummatum est, atque baec non nisi poeseos 

 ad sumraum babita soror, cujus tamen veneribus indigeret. 



At nibilo secius scientiae ipsae, dum celerrimo cuvsu progrediuntur, jam paullo abhinc tempore 

 se malis ominibus majorem natu sororem immo matrem in via deseruisse animadvertere incipiunt, et 

 iter suum, quod anfractibus illis et nebulis et praecipitiis vacuum hariolabantur, quae philosopbiao 

 gressui obstant, in ea gravissima problemata ducere sentiunt, quibus illi occurrendum fuerat. Ita 

 variis ex partibus ac saepe furtim in philosophicas investigationes relabuntur. 



Nec quidquara refert si plerique, ut mos est, profiteantur ea esse bominum menti impervia, atque 

 ideo tandem derelinquenda; nam hoc ipsum quod profitentur philosophicae quodammodo rationis pro- 

 fessio et quidem pbilosopbia est. 



Ad quam cum homines nisi rationis auctoritate cogi nequeant, ipsi argumentis et demonstratio- 

 nibus opus erit; inde necessario fit ut imprudentes eo quo minime volunt revolvantur et philoso- 

 phiae cujusdam nomine philosopbiam, quod est maxime absurdum, nullam esse contendant. Haec autem 

 sententia, nisi strepitìi et clamoribus prò argumentis uti velit, nonnullis et his certis principiis nifi 

 cogitur. At haec undenam sumat? Praebebitne ordo veritatum, quae ideales, objeclìvae, absolulae dican- 

 tur ? An, cogitantis mentis natura perquisita, ea invenieutur ? Quomodo vero ex principiis, quaecumque 

 sint, quid consequens quid repugnans sit conjiciet, nisi aliis freta principiis, nempe dialecticis? Ea 

 itaque metaphysice en psychologia en logice en omnes fere uno verbo theoreticae pbilosophiae partes 

 restitutae. 



Sed investigatio eorum quae sunt, studium eorum obruet quae esse debent ? Hominis ratio cum 

 perceperit quid res sint, acquiescere poterit quin et illud perquirat quanti momenti eaedem ipsae 

 sint? poteritne oblivisci non modo inter verum et falsum, sed et inter bonum et malum, inter rectum 

 et pravum, inter pulcrum et turpe interesse ? Et ecce deontologia ac praesertim ethice restituta. 



Denique quum, aucta cognitionum copia, plura vincula et contactus fiant, quibus variae scien- 

 tiae partes continentur, nonne hominum mentes majore studio ferentur, ut summam illam unilalem 

 perquirant, quae omnia quodammodo vinciat efficiatque ut inter se apte cohaereant ? Nonne innumeros 

 radios, quos ex immensa peripberia in infinitum et ignotum tendere videmus, in unum veluti centrum 

 confluentes necessario mente nostra cogitare cogemur, etsi infirma humani oculi acies, hoc est expe- 

 rientia computatione omnibusque doctrinae rationibus adiuta, illuc pervenire nequeat? Unicum omnium 

 principium, unicus finis, ratio quae omnes rationes complectatur, lex ex qua velut e fonte leges omnes 

 hauriantur, virtus qua ut lydio lapide omnes virtutes probentur, ea semper erit notio, quae sola pre- 

 potenti rationis animique impulsui satisfaciat. Eti rursus alia pbilosophiae pars, quam frustra praeter- 

 mittere conabantur, et quae vel theologia vel tbeosophia vel absoluti scientia vel quolibet alio nomine 

 appelletur, quasi necessaria quaestio humanae mentis investigationes exposcet. 



Quae quamquam suadetit philosophiae reditum fieri, tamen initia tantummodo et praenuncia 

 potiusquam inchoatus reditus esse videntur. Utinam baud falsa haec indicia sint! Utinam veritatis 

 studium, animi perturbationibus et affectibus refrenatis, quibus in doctdna locus nullus esse deberet. 

 efficiat ut, ineluctabili harum quaestionum necessitate perspecta, quas vel contemnebant vel oderant 

 vel metuebant, omnes illud concorditer exoptent ut bene susceptae optimum fructum ferre possint! 



At duo, mea sententia ad id requiruntur. Primum ne illa spernantur atque sponte ignorentur. 

 quae veteres aetates praestiterint ; itaque philosophiae historiae opera danda, qua non modo veterani 

 sententiae et inventa, quasi nihil aliud ac generis humani eventus et vices, colligantur, sed, inter tot 

 rerum permutationes, vestigia maxime, quae scientiae et veritatis progressum patefaciunt, nec non 

 objeclivae, ut dicunt, rationis legitimi fructus serventur. Tum ut nova philosophia, quae e praeteritae 

 ut dicam cineribns resurgat, semper scientiis comitantibus progrediatur, qnarum tandem ipsa vincu- 

 lum atque fastigium esse debet. 



