— 431 — 



vel per accidens; si per se, ergo quidquid de intrinseca ratione inest alicui rei est aptum 

 natii m praedicari de quo vis contento sub illa re; et isto modo cum singulare conti- 

 neatur sub universali suo, praedicabitur de multis. Si autern dicas quod hoc praedi- 

 catum, verbigratia humanitas realis, attribuatur speciei hominis per accidens, quaero: 

 aut hoc praedioatum attribuitur huic speciei per accidens proprie, sicutesse risibile 

 attribnitur speciei hominis; et tunc arguitur ut prius; aut per accidens attribuitur speciei 

 verbigratia quod primo attribuatur individuis, secundario et per accidens speciei, sicut 

 nigredo speciei corvi; ergo hoc praedicatum de pluribus attribuitur primo et per se 

 proprie singularibus, secundario vero et per accidens universalibus, quod est incon- 

 veniens; et hoc argumentum. 



Secunda coDsideratio est admiranda, quum si unum et idem est singulare cum 

 universale, quot erunt singularia, tot erunt universalia. Item corrumpetur universale 

 ad corruptionem unius singularis. 



Quarta opinio iudicio meo est Averrois, Thomae, Aegidii, et Nominalium, licet Nomi- Ch. 28 recto 

 nales in solo modo respondendi non conveniant cumistis. Quae opinio dicit quod secluso 

 omni opere intellectus non est ponendum universale, et per universale intelligunt quod 

 est aptum natum esse in pluribus et de multis praedicari, indifferenter se habens ad 

 multa singularia: imo nullum reale est indifferens ad plura singularia, sed omne reale est 



singulare quod probatur per Averroem hic in commento octavo, ubi dicit quod 



definitiones non sunt generum et specierum existentium extra animam, sed sunt rerum 

 particularium extra intellèctum, sed intellectus est qui facit universalitatem in rebus. Et 

 primo Metaphysicorum textu commenti sexti dicit speciem esse intentionem existentem in 

 pluribus secundum numerum, et adhuc evidentius in textu commenti vigesimisexti et vige- 

 simiseptimi eiusdem primi et in multis aliis locis. Advertendum tamen est quod univer- 

 sale causatum ab intellectu duplex est, unum quod dicitur indifferens, quod sumitur prò 

 quadam natura communi indifferenter se habente ad omnia sua singularia. Alio modo su- 

 mitur universale prò quanto non intelligitur illa natura communis indifferens, sed ultra hoc 

 attribuitur huic naturae communi intentio. Utrumque enim istorum fit per opus intelle- 

 ctus, primum enim fit per intellèctum agentem, quando verbigratia intelligo hominem 

 indifferenter se habentem, et de hocintellexitCommentatorin hoc primo commento octavo; 

 et communiter tale universale dicitur prima intentio. Secundum universale fit per compa- 

 rationem suorum singularium inter se, et collationem similitudinis inter sua individua. 

 Unde maxima similitudo ex comparatione individuorum inter se per opus intellectus ele- 

 cta causat speciem specialissimam; non ita magna causat genus respectu illius speciei; 

 et ideo minima similitudo causat genus generalissimum, et hoc voluit Averroes duode- 

 cimo Metaphysicorum commento quarto. Unde in assimilanda individua inter se potest Ch.2S verso 

 fieri intensa vel remissa assimilatio, ut large extendamus vocabulum. 



Sed dubitatur; mirum enim videtur quod tantum ex parte rei sit singulare, et 

 intellectus habeat potestatem causandi istud universale. Unde enim intellectus habet 

 tantam potestatem causandi hoc universale quod non est re? Ad hoc dicitur quod 

 habet hoc ex sua perfectione et excellentia, cum coniungit separata per collationem 

 similitudinis sumptae ex comparatione, et coniuncta disiungit abstrahendo quum 

 multum habet de divino. Sicut enim ideae omnium entium coniunctae sunt in mente, 

 sic intellectus potest congregare similia in uno conceptu et secundum altiorem vel 



