— 432 — 



breviorem similitudinem causat genus et spesiem: ex quo apparet quod secundum 

 diversas constructiones intellectus causat diversos effectus. 



Altera dabitatio est . . . si ex parte rei non sunt- nisi singularia, quae sunt 

 entia determinata, et intellectus ea indifferenter intelligit, intellectus ergo intelligit 

 determinatum in quantum indeterminatum, et sic intelligit res aliter quam sint; quare 

 erit falsum. Ad hoc dicitur quod duplex est operatio intellectus: una est eius prima 

 apprebensio, quae est simplicium intelligentia, in qua sua prima operatione causat 

 primam intentionem, abstrabendo a conditionibus singularibus imam naturam commu- 

 nem pluribus singularibus, eam intelligendo non ut limitatam, sed ut se babet indiffe- 

 renter ad hoc vel illud. Secunda operatio intellectus est comparare individua inter se, 

 et ex collatione similitudinum attribuere alicui naturae indifferenter (?) esse genus vel 



esse speciem. Et si quantum ad operationes istas; sed potest 



errare intellectus quando attribuit alicui rei quod non est, sicut si diceret hominem 

 Ch. 29 recto esse asinum, vel omnes homines esse unum hominem, vel diceret lineas consideratas 

 a metaphysico non esse sensibiles: et do exemplum de lineis quae considerantur a meta- 

 physico; possunt enim dupliciter considerali, uno modo ab intellectu abstrahente ipsas 

 a sensibilitate, et in isto omues confitentur in via Aristotelis quod intellectus non 

 errat, quum abstrahentium non est mendacium; quamvis enim illae lineae sint sen- 

 sibiles, tamen intellectus non curat considerare illam sensibilitatem. Alio modo possunt 

 considerali illae lineae, ut puta dicendo illas non esse sensibiles, et si intellectus assen- 

 tiret huic considerationi scilicet quod lineae mathematicae sint insensibiles, cum sint 

 in materia sensibili, mentiretur. Sic dico ad rem quod quando intellectus apprehendit 

 hominem indifferentem, quod non mentitur, quamvis Socrates et Plato sint entia determi- 

 nata, hoc enim non inconvenit quum intellectus abstrahit a consideratione talis termi- 

 nationis; si enim intellectus assentiret huic propositioni « homo est animai » carenti ter- 

 minatone, capiendo huiusmodi (?) homo prout est idem quod prima intentio, procul- 

 dubio mentiretur, sicut si gustus comprehendens dulcedinem lactis, non sentiendo eius 

 albedinem, et tamen non errat; ideo intellectus etsi erret componendo et dividendo, 

 tamen non errat abstrahendo ('). 



Dubitatur iterum, quia non videtur quomodo sit verum illud dictum quod homo sit 

 prior suis singularibus, quum dato prò possibile vel impossibile quod numquam fuerint 

 homines nisi praesentes, tunc singulare eius in eodem tempore vel aeque primo est 

 sicut natura humana indifferens, vel arguitur sic: ab aeterno semper fuerunt singularia 

 hominis; ergo non est verum dicere naturam communem indifferentem esse priorem. 



(!) Conf. Commento manoscritto al Tlepì 'Ep//-/jvs/af esistente nella Biblioteca dell'Università di 

 Bologna. Ne tolgo il seguente estratto: 



An in secunda operatione intellectus solum sit verilas et falsilas. 



Videtur Arisloleles sibi conlrarius in primo De anima et sexlo Melaphysicorum, nani hic dicit quod 



ubi esl enunliatio est verum et falsum, et ejus opposilum dicit ter Ho De anima: intellectus 



simplicium semper verus esl; et idem nono Melaphysicorum: sunt longae ambages de hoc 



Vult ergo dicere quod intellectus aliquando judical, aliquando non judical. Quando est sine judi- 

 cì'o, ncque verus ncque falsus est. Quando vero judical, est cum vero et falso. Quod vero alibi dicit 

 quod intellectus simplicium esl verus, legilur de vero qui esl sine judicio; unde «ciendum quod quando 

 album videtur et judicalur esse album, est verus, quia species repraesental objeclum sicut est; si vero 

 judicalur nigrum, lune est falsum, quia species non repraesental objeclum sicut esl. Ila eliam dicalur 



