— 436 — 



per se in primo modo, vel in secundo mcdo, vel esset per accidens; sed quomodocum 

 que sit, dicetur de aliqno supposito; et sic aliquid singulare esset primo risibile; sed 

 cum sint praedicationes intentionales, ideo non possimi verifìcari de rebus ad extra, 

 nisi ut sunt per opus intellectus abstracte consideratae. Quando ergo dicitnr homo 

 ut primo risibile, duo sunt ibi: primum risibilitas inexistens Socrati; sed ad facien- 

 dum quod insit primo, oportet assignare secundum universale esse; hoc autem fit per 

 opus intellectus seu per intellectum. Unde non oportet: homo est primo risibilis; Socrates 

 est homo, ergo Socrates est primo risibilis; sed est fallacia figurae dictionis, quia in prima 

 homo supponitur simpliciter sive materialiter, in secunda personaliter, quum in prima 

 universaliter consideratur: ideo dicimus quod risibilitas dernonstratur de ente reali secun- 

 dum esse universale consideratimi; bene risibilitas ista demonstrata inest Socrati, ta- 

 men risibilitas in communi, non autem in hoc, aut in ilio. 



Ad quintum: mensura realiter refertur ad mensuratum; dico quod etsi mensura 



Ch. 32 verso secundum esse reale sit singularis, tamen in volendo tradere scientiam de ipsa, oportet 

 considerare etiam non in esse singolari, sed (ut) de ipso universaliter assumpta (est). Àri- 

 stoteles ergo ibi dat scientiam de mensura in esse universali; et sic quantum est ex 

 parte, rei mensura est singularis; ergo ad modum considerandi de ipsa est universalis, 

 quia non cadit sub scientia nisi universaliter assumpta. 



Ad aliud dico quod contrarietas est singularis, sub universali tamen modo con- 

 siderata. Ad aliud de Aristotele septimo Physicorum dico quod comparationes debent 

 fieri secundum speciem, et non secundum genus, quia debent fieri secundum maxi- 

 mam similitudinem, et non parvam. Negavit ergo comparationem a genere non a spe- 

 cie, quia genus causatur a parva similitudine, species vero a magna, ut bene dnit 

 Themistius hic; comparatio enim in specie specialissima dicit omnimodam similitudi- 

 nem essentialem; ut Socrates et Plato comparantur, in hoc sunt omnino similes, non 

 autem Socrates et Brunellus. Ad octavum dico quod omnia entia realia, secluso cmni 

 opere intellectus, solo numero differunt; datur tamen altior et brevior diversitas, quum 

 Socrates et Plato non tam differunt inter se sicut Socrates et asinus: hoc autem cogno- 

 scitur a posteriori per operationes, quia Socrates et Plato sunt apti causare conceptum 

 specificum, non autem Socrates et Brunellus; sed causant conceptum genericum: et lue 

 quia est altior vel brevior sirnilitndo in uno quam in alio fundamentaliter et ex parie 

 rei; quamvis formaliter secluso omni opere intellectus,non plus differant Socrates et Pialo 

 quam Socrates et Brunellus. Et sic de ista quaestione tam diffìcili haec dieta sufficiant. 

 Sed notemus utrum universale sit aggregatimi ex re considerata et modo considerandi, 



Ch. 33 recto an sit modus considerandi tantum. Dixi quod universale est modus considerandi qui 

 formaliter est in intellectu, sed denominative in re considerata. Finis quaestio iris. 



Utrum accidens ducat in cognitionem substantiae. 



Circa commenta 9, 10, et 11 ( l ) moventur nonnulla dubia; primum autem est: utrum 

 accidens ducat nos in cognitionem substantiae: circa quod Joannes et Caietanus multa 

 faciunt argumenta, quae pono quia ex dictis patebunt et haec quaestio: an substantia 



( l ) Il Commento citato senz'altra indicazione è quello di Averroe; il lesto del Commento è il testo 

 aristotelico, quale si trova nella versione latina del Commento stesso. Averroe è designato col nome di 

 Comment^tore.-Vcdi Arislolalis De Anima libri IreseumAverrois Commenlariis - Veneliis apud Jvnclas 15G2. 



