— 437 — 



scilicet cognoscatur per propriam speciem, an (vero) ex solo diseursu ut tenet Sco- 

 tus, forte bene pertractabitur teitio huius. Quia tamen hic solet movevi, ideo volo 

 de hoc aliqua dicere. 



Multi modi recitantur ab istis quorum unus est: Accidens ducit in cognitionem 

 snbstantiae, quia sicut virtus phantastica brutorum ex specie rei sensatae elicit insen- 

 satam; sic intellectus noster ex specie sensata accidentis elicit speciem insensatam 

 substantiae. Nam agnus et ex figura, facie, et colore lupi, et voce statim elicit speciem 

 inimicitiae quae est insensata, et fugit; et sic ex specie sensata elicit insensatam pa- 

 riformiter, quia nullus sensus profundat se ad substantiam, sed intellectus est, qui eam 

 cognoscit cognitis primis accidentibus per sensum; et sic per viam resolutionis acci- 

 dens causat speciem insensatam substantiae; ex quo enim accidens tantum causat suam 

 speciem ex accidentibus cognitis, statim intellectus per quamdam congenitam natii - 

 ram elicit speciem substantiae. Nolo autem recipere impugnationem quam facit hic 

 Joannes. Secundus modus dicendi est, quia ita est in actione spirituali sicut in reali et 

 materiali; sed in materiali non inducitur forma substantialis in materia nisi prius 

 inductis qualitatibus accidentalibus in materia; videmus enim experientia quod in ma- Ch. 33 vero 

 teda non inducitur forma ignis, nisi prius inducatur caliditas et raritas convenientes prò 

 forma ignis; sic et intellectus non potest causare conceptum substantiae nisi prius dispo- 

 natur per conceptus accidentium; cum actus activorum non sint nisi in patiente bene 

 disposito, et actio spiritualis debet proportionari actioni materiali. Erit ergo sensus huius 

 opinionis,: sicut accidentia faciunt ad generationem substantiae, ita ad cognitionem eius. 

 Etsi multi sint concordes in hoc modo dicendi, sunt tamen adhuc diversi de generatione 

 speciei in intellectu. Joannes imaginatur quod in virtute phantastica sitsimul species sub- 

 stantiae et accidentis, et quod intellectus non potest recipere speciem substantiae nisi 

 prius recipiat speciem accidentis disponentem et praeparantem prò receptione speciei 

 substantiae; tamen cum hoc etiam species substantiae generat notitiam substantiae, 

 mediante tamen specie accidentis. 



Alii dicunt quod sicut in actione reali caliditas prius generat caliditatem in vir- 

 tute propria, in virtute vero substantiae formanti substantialem, sic in spiritualibus; 

 et haec est via Thomistarum volentium sensum se profondare usque ad substantiam; et 

 talem cognitionem substantiae Joannes, Caietanus et Apollinaris appellant intuitivam, sed 

 valde improprie et male, quia notitia intuitiva terminatur ad rem; nullam autem talem 

 habemus in hoc mundo, sed habebimus in patria. Quod si in hac vita cognitio ter- 

 minatur ad rem, quia phantasma formaliter terminatur ad rem, non propter hoc est 

 intuitiva. 



De istis modis nihil dico mine, quia in tertio huius dicetur. Unum dico quod Ch. 34 recto 

 nullus istorum est ad mentem Philosophi, quia in isto loco non loquitur de ista co- 

 gnitione intuitiva sine diseursu, sed loquitur de cognitione cum diseursu , ut patet 

 per Philosophum dicentem: videtur autem non solnm quod quid est cognoscere utile; ubi 

 patet quod loquitur de processi! demonstrativo, ubi per cognitionem causae venimus in 

 cognitionem effectus. Et quod verum sit quod non loquitur ad mentem Philosophi patet, 

 quia dicit Philosophus: non solum accidens ducit in cognitionem substantiae, sed etiam 

 e converso. Non potest autem substantia ducere in cognitionem accidentis nisi discur- 

 sive; non (nim per speciem substantiae ducimur in cognitionem accidentis. Et ideo 



