— 438 — 



aliter est dicendum, per accidens ducimur in cognitionem substantiae et e converso, sed 

 per discursum, nam causa in aliquibus est apta dare cognitionem effectus, et quia, 

 et propter quid; in aliquibus vero non solum propter quid, ut in regressi!, nam ali- 

 quando cognita causa per effectum, devenio a cognitione causae in propter quid effe- 

 ctus; et prima notitia est perfectissima, secunda vero non. Ideo dixernnt et bene, quod 

 confert ; sed videatis Themistium hic dicentem quod est quasi circulus, volens dare 

 intelligere quod quandoque causa notificat effectum, et quia et propter quid; quan- 

 doque vero propter quid tantum, et tunc est demonstratio causae tantum; quandoque 

 e converso, et dicitur demonstratio signi. 



Est et alius modus quem Thomas bene tangit dicens; quomodo ultra notitiam di- 

 scursivam accidentia conferant; et est quia multoties habemus cognitionem accidentium 

 propriorum et ignoramus ultimas differentias; et ut dicit Commentator octavo Metaphy- 

 sicorum commento quinto, loco ipsarum ponimus accidentia propria, et per accidens de- 



Ch. 34 verso venimus in cognitionem substantiae. Unde cum aliter non possumus facere, facimus si- 

 cut possumus, et substantia confert ad cognitionem accidentis non solum discursive, sed 

 quia substantia ponitur in definitione accidentis; et sic in via definitiva et discur- 

 siva accidens confert ad cognitionem substantiae, et e contra; et ideo non approbo 

 illos modos dictos, non quia sint falsi, sed quia non sunt ab intentionem Aristotelis 

 bic. Ex his sequitur quod stat me habere conceptum accidentis, et conceptum sub- 

 stantiae; et tamen quod accidens ducat me in cognitionem substantiae et e contra; 

 sic quia cognitio substantiae confert ad cognitionem accidentis et e contra, patet de 

 demonstratione propter quid, quae habita prius notificat quia est ipsius causae per 

 effectum, et ducit nos in notitiam propter quid ipsius effectus. Similiter stat quod co- 

 gnoscam substantiam et accidens, et quod tamen accidens conferat ad cognitionem 



substantiae, quia stat et hoc 



est maxime verum de notitia accidentis imperfecta prius habita, perfecta enim cognitio 

 accidentis non potest haberi nisi post cognitionem substantiae; ex quo patet nostrani 

 consequentiam esse veram, scilicet quod stat substantia et accidens ambo esse cognita, 

 et tamen cognitio accidentis confert ad cognitionem substantiae et e contra ; et hoc 

 in via discursiva et definitiva non oportet dubitare , nam ipsum accidens definìtur 

 per substantiam et e contra,; et sic non semper est verum quod substantia ducat in co- 

 gnitionem accidentis, sed bene propter quid et e contra, ut dictum fuit. Stat tamen 

 cum hoc quod notitia substantiae ducat in cognitionem accidentis, ubi prius nullam 



Ch. 35 recto notitiam haberemus de accidente; patet in demonstratione simpliciter, in qua ex cau- 

 sa nota nobis et naturae ducimur in cognitionem quia est et propter quid ipsius acci- 

 dentis. Similiter notitia quia est accidentis ducit in cognitionem substantiae, nulla prius 

 habita notitia de ipsa; patet quando ex notitia accidentis proprii devenio in notitiam 

 substantiae. Ex hoc patet quod cognitio accidentis non semper causatur ab ipso phan- 

 tasmate, ubi per viam discursivam devenio in notitiam accidentis ex notitia ipsius sub- 

 stantiae. Ex quo patet quod ili e modus dicendi non est universaliter verus: sicut res se ha- 

 bet ad actionem realem ila ad spiritualem; bene aliquaudo est verum, non tamen semper; 

 quia nunquam forma potest esse et recipi in materia, nisi prius materia fuerit disposita 

 per accidentia. Stat autem totum oppositum in actione spirituali, ut dictum est. In mate- 

 rialibus prius est substantia quam passio; in spiritualibus multoties est totum oppositum, 



