— 456 — 



volenclum hoc concludere, opus esse dicere quod si obiectum est formali ter unum specie 

 respectu unius honiinis et eiusdem potentiae, quod operatio sit una specie ; et hoc 

 Ch. 81 recto clarum est universaliter quod si operatio est una specie, etiam obiectum est unum 

 specie: quia unus motus est ad unum termiuum tantum. Utrum autem ex pluralitate 

 obiecti secundum speciem arguatur pluralitas operationis secundum speciem, mihi 

 videtur dicendum quod sic. 



Utrum sensus sit activus. 



Circa textum sexagesimumquintum dubitat Pomponacius primo utrum sensus sit 

 activus vel passivus. Ad quam (quaestionem?) dico quod est passivus; et ratio est quia omne 

 quod de novo recipit denominationem intrinsecam et absolutam transmutatur; sed sensus 

 est hoc modo; ergo. Anterior patet, quia denominatio fit ab intrinseco; quia si esset ab 

 extrinseco non esset transmutatio in recipiente, sicut si ex paupere fiam dives. Et dico 

 absoluta, quia relativus potest advenire alicui absque aliqua transmutatione facta in 

 eo; sicut si aliquis fìat pater: quando ergo erit transmutatio absolute et ab intrinseco, 

 erit trasmutatio in subiecto in quo est; quod si in ilio erit transmutatio, talis virtus 

 erit passiva. Breviter etiam probatur, quia sensus est de novo sentiens, et similiter sen- 

 satio est absoluta, et est ab intrinseco, quum sensatio est immanens, ex nono Meta- 

 physicorum. Non tamen negamus sensus esse activos; unus enim agit in alterum, ut 

 exterior in interiorem; sed sermo noster est utrum ad sensationem concurrat active. 

 Nec etiam loquimur de oculo mulieris menstruatae, ille enim agit in speculimi infì- 

 ciendo illud: sed hoc non est ratione visionis, sed quia vapores exeunt ab oculo, qui 

 inficiunt speculum; sed quaestio est utrum in sentiendo patiatur vel agatur, et nos 

 diximus quod sic, ratione dieta; et sic patet sensum esse virtutem passivam. Viden- 

 dum est modo quid recipiant sensus, ut puta oculus aut auris. Peripatetici antiqui 

 dicunt quod recipit speciem sensibilem, quae est repraesentativa obiecti, de qua infra 

 dicit Aristoteles quod sensus est susceptivus specierum sine materia; et in «De sommo 

 et vigilia » dicit quod a sensibilibus in sensu relinquuntur quaedam imagines et simu- 

 Ch. 84 recto lacra rerum; sed istae compositiones non habent esse cum materia, scilicet cum 

 calido et frigido. Verum quidam pharmacopolae et pigmentarii sunt in oppositurn, et 

 dixerunt contra Aristotelem quod sensus nihil recipit. Aliqui dixerunt quod bene 

 recipit species sensibiles, sed recipit istas (juxta?) naturas rerum. Quae opinio non 

 est intelligibilis. 



Viso quod sensus recipiat speciem sensibilem, videndum est modo quid sit illud 

 quod producit speciem sensibilem, et brevi dicendum est quod obiecta sunt, quae 

 producunt species sensibiles, et hoc dixit in textu commenti quinquagesiminoni et sexa- 

 gesimi quod sensus reducitur ad actum a sensibilibus quae sunt ad extra; sed tunc est 

 dubitatio, quae est mota ab Averroe in commento sexagesimo, quomodo est possibile 

 ut sensibile ad extra, quod habet esse in materia, producat speciem sensibilem, quae 

 est perfectior obiecto. Cum tamen nihil producat aliquid perfectius se, licet et Joannes 

 extorqueat illam auctoritatem, quod Averroes movet illud dubium per sensationem, 

 tamen rei veiitas est quod illam dubitationem movet prò specie sensibili. De hoc sunt 

 diversi modi dicendi. Aliqui dixerunt propter dictum Averrois, quod quum obiectum, 



