— 458 — 



Aristotelis in secundo liuius, textu commenti trigesimiseptimi, ubi dicit quod anima est 

 causa effectiva omnium operationum, quae sunt in corpore: modo si sensus ('), et species 

 essent per se sufficientes caasae (sensationis ?) tunc anima non esset effectiva omnium 

 suarum operatiorum. Item ex nono Metaphysicorum intellectio et sensatio sunt actiones 

 immanentes; cum autem actio immanens sit quae manet in agente, tunc sensus erit 

 causa activa sensationis, cum etiam concurrat passive. Item et est quintum argumen- 

 tum quod sumitur a Joanne, in quo multum insistit, quia si solae species cum sensu 

 essent sufficientes causae sensationis, tunc sensibile esset perfectius sensu; consequens 

 est falsum ut patet; ergo. Falsitas consequentis probativi" quia, ut dicit Aristoteles in 

 quinto De animalibus, quod sentit est perfectius eo quod non sentii Consequentia pro- 

 batur quia illud est perfectius cuius perfectissima operatio est nobilior perfectissima 

 operatione alter ius; si ergo sensus concurrit passive ad sensationem creandam, et obie- 



Ch. 85 verso ctum active, quum sit nobilius concurrere active, quam passive, tane sensibile erit 

 perfectius. In oppositum arguitur: « frustra fit per plura etc. » sed absque hoc quod pona- 

 mus aliquid alterum praeter speciem sensibilem et sensum, possumus omnia salvare; 

 ergo. Anterior est per se nota, brevior patebit in solvendo rationes in oppositum factas. 

 Item dicit Aristoteles in textu commenti quinquagesiminoni et sexagesimi buius, quod 

 sensibile reducit sensum de potentia ad actum. Item hic et ubique, et in De sensu 

 et sensato dicit Aristoteles sensum esse virtutem passivam. Item dicit Averroes in 

 commento sexagesimosecundo,quod sensibile reducit sensum ad postremamperfectionem, 

 et dicit quod si (sensus?) producerent colo rem realem, non esset comprehensio; quare 

 credit ibi quod species sensibilis et sensatio sint idem realiter. 



Eadem est sententia Thomae in secundo huius super textum commenti centesimi 

 quadragesimiseptimi, ubi dicit quod sensus est tantum virtus passiva. De hoc sunt 

 diversae opiniones. Aliqui tenent primam partem, scilicet quod sensatio distinguatur 

 realiter a specie sensibili, et quod istae non sunt sufficientes causae sensationis; et si 

 quaeratur quia producat effective ipsam sensationem, de hoc aliqui dicunt quod illa 

 virtus quae producit speciem sensibilem producit sensationem, et quod talis sensus 

 agens principaliter concurrit ad sensationem, sive modo illud sit Deus, aut aliqua alia 

 intelligentia, aut una virtus in sensu. 



Aliis non placet hoc, quia tunc non solveretur, si anima non concurrit ad sensa- 

 tionem, quomodo sensatio sit actus immanens; ideo alii aliter dicunt, et (inter eos?) est 

 Albertus, quod sensatio producitur a sensu mediante specie sensibili; in sensu enim reci- 

 pitur species, quae species recepta et sensus causant sensationem; et hoc dicit ut solvet 

 quomodo anima concurrat effective ad operationes suas, et quomodo est actio immanens 

 ipsa sensatio. Contra istam opinionem multa dicit Gandavensis, et »tofcum eius posse 



Ch. 86 recto est in hoc: quia impossibile est eamdem virtutem concurrere active et passive ad eam- 

 dem operationem; ideo si sensus concurrit passive ad sensationem, non concurrit active. 

 Item species est dispositio ad sensationem; ergo non concurrit effective ad ipsam, et 

 imaginatur ipse alium modum. Quod si ista non sunt per se sufficientia ad sensibile, 

 tunc quid causat sensationem? Dicit ipse quod in omni sensu sunt duae potentiae 

 una passiva et altera activa, et quod per passivam recipit sensationem, et per 



( l ) Nel significato di senso materiale o di organo. 



