— 459 — 



activam eam causat; et arguit contra se Joannes, quia Aristoteles non ponit in sensu 

 istam virtutem activam: dicit ipse quod bene Averroes eam ponit, quasi velit praeponere 

 Averroem Aristoteli. Altera est opinio, quae ut videtur est Thomae, quae ponit sen- 

 sationem (?) non differre realiter a specie sensibili, et quod ultra speciem sensibilem non 

 requiritur aliquid alterum prò sensatione creanda; quam expresse ponit super textum 

 commenti quadragesiminoni, licet aliqui Thomistae non confiteantur istam esse eius 

 opinionem, quam opinionem videtur ponere Commentator in fine commenti sexagesimi 

 secundi, ut ibi notavimus. Volendo ergo sustinere istam opinionem, sic potest dici ad 

 argumenta in oppositum facta: ad primum quod sicut est in intellectu ita est in sensu, 

 potest primo dici negando breviorem. Ad probationem aliqui Thomistae concedunt quod 

 intellectio et species intellectionis sunt idem, et cum dicitur remanere species, non tamen 

 est intellectio; dico quod illa species est imperfecta, et species imperfecta non est idem 

 quod intellectio; aliter potest dici negando similitudinem, et ratio (est) quia sensatio 

 est cognitio quae immediate terminatur ad rem; sed intellectio terminatur ad aliquid 

 alterum a re, scilicet ad speciem intelligibilem, sicut in intellectione Beatorum in qui- 

 bus ultra intellectum possibilem et intellectionem non requiritur aliquid alterum nisi 

 Deus, qui est eorum species. Ad alterum: « quia aliquando delata sub oculis non vide- 

 mus »; beatus Augustinus dicit hoc esse quia ad sentiendum oportet ut intentio sit 

 copulata cum virtute, idest oportet ut anima advertat, et velit sentire obiectum. Quod Ch. 86 verso 

 dictum non bene intelligo, nisi velit dicere hoc esse, quia virtutes interiores sunt rectae, 

 et una operante, altera non operali potest, omnes enim virtutes habent spiritus deter- 

 minatos per quos operantur; et Avicenna in sexto Naturalium dicit quod hoc arguit 

 colligantiam ipsarum virtutum; et puto istam esse copulaiionem virtutis, qua utuntur 

 theologi. Stante hoc, dico quod species sensibilis non est idem quod sensatio, quomo- 

 documque sentiatnr species sensibilis; si enim species sensibilis sit in sensu depau- 

 perato spiritibus, tunc non est cognitio, et hoc quia subiectum non est bene dispo- 

 sitiva. Agens enim non agit nisi in agente bene disposito; si autem sit in patiente 

 optime disposito, clarum est quod est sensatio. Ad alterum: « quod anima non esset 

 causa effectiva omnium suarum operationum », ista ratio est multum difficilis; prò quo 

 notamus quod sensatio ex ea parte qua est cognitio, non dicit actionem, aut passio- 

 nerà; sed accidit cognitioni quod sit cum actione aut passione. Unde intellectio Dei 

 non est cum actione aut passione, nec intellectio Dei formaliter est actio, sed in nobis, 

 qui de novo intelligimus, accidit quod nostra cognitio sit cum actione aut passione, 

 ut bene dicit Scotus in Quodlibet, quaestione decimatertia; et licet (ut dicit Burida- 

 mus in Sex principiis) existimetur quod intellectio et sensatio sint actiones gram- 

 maticaliter loquendo, philosophice tamen loquendo sunt magis passiones; et quia ita 

 est quod illud, quod re'cipit sensationem aut intellectionem, dicatur sentiens vel intel- 

 ligens, non autem illud quod efficit illam. Stante ergo hoc, qnod intellecfio formaliter 

 non dicat actionem vel passionem, dico quod revera est ita, quod anima non est causa 

 effectiva omnium suarum operationum; et cum dicitur: Aristoteles est in oppositum: 

 dico, ut dicit Averroes ibi , quod existimatur quod sit causa suarum actionum, non 

 tamen est ita quod sit causa effectiva earum: imo dicit Averroes ibi, ut quidam repu- 

 tant. Similiter ad quartum quando dicitur, quod sensatio est actio immanens, dico 

 quod sensatio non est actio, imo potius est passio, quam actio, licet formaliter nullum Ch. 87 recto 



