— 464 — 



videtur esse contra Aristotelem in quarto Physicorum textu commenti septuagesimi- 

 sexti, ubi dicit, quod si esset aliquod corpus denudatimi ab omni qualitate sensibili, 

 Ch. 91 recto adhuc faceret distare tantum quantum ipsum est; si enim imaginemus taxillum de- 

 nudatum ab omni qualitate sensibili, tantum faceret distare, quantum si haberet illas 

 qualitates; et tunc in tali corpo re non percipitur qualitas sensibilis, et tamen perci- 

 pitur eius quantitas, quia tantum facit distare quantum faciebat prius; ergo nec potest 

 evadere in hoc sicut in coelo, quum in coelo est una qualitas, quae est per se sen- 

 sibilis, scilicet illa soliditas. 



Ad hoc dicendum quod perfìcitur (percipitur?) qualitas sensibilis: imaginor enim 

 quod tale corpus, ut puta taxillum, comprimat manum meam, et pars compressa recipit 

 figuramillius corporis, et tunc illa figura sentitur prò quanto recipitur in manu mea, non 

 autem est in tali corpore; figura autem recepta in manu mea non sentitur nisi prius 

 recepta qualitate sensibili, quae est in manu tantum. Breviter dico quod figura quae 

 sentitur non est in tali corpore sicut in subiecto, et causatur in manu per compres- 

 sionem. 



Alia dubitatio est, quia ausi sumus taxare Averroem contra dicentem in commento 

 sexagesimotertio et sexagesimoquinto huius secundi, quod sensus exterior cognoscit sub- 

 iectum, eo magis quod diximus eum sibi contradicere in tam parvo spatio hic et in 

 commento centesimotrigesimoquarto huius; modo videtur esse magna verecundia quod 

 eum taxarim.Taxabam etiam in fine expositionis textus commenti sexagesimiquinti huius; 

 et ostendi expositionem Averrois non esse bonam. Quidam satis ingeniose dkerunt quod 

 Aristoteles in textu commenti sexagesimiquinti non debet stare ut iacet, sed debet 

 stare hoc modo: unde patitur ab hoc sensibili per se, sed patitur ab hoc secundum ac- 

 cidens; et tunc est congrua expositio Averrois, quum si pateretur ab hoc per se, non 

 pateretur ab alio. Quantum sit de primo dubio, quidam dixit quod non est intentio Aver- 

 ci). 91 verso rois hic sensum exteriorem cognoscere substantiam, sed intelligit de sensu interiori; 



et si Averroes dicat quod sensus exterior cognoscit substantiam, debet intelligi quod 

 per accidens cognoscit; quod per accidens est duobus modis; uno modo quia per sen- 

 sum exteriorem sensus interior deveniat in cognitionem substantiae, sicut ovis quae 

 per vocem agni cognitam a sensibili auditus, cognoscit agnum esse suum filium; et ita 

 est sensibile per accidens, quia per sensibile proprium sensus interior "devenit in eius 

 notitiam: non tamen ita est quod sensus exterior cognoscat substantiam; et iste modus 

 per accidens est communis tam brutis quam hominibus. Alio modo est hoc per accidens 

 quum accidit sensui, ut sensus est, quod deveniat in cognitionem substantiae, ut sub- 

 stantia est; si enim ex cognitione coloris vel figurae cognoscatur substantia, ut sub- 

 stantia est, hoc non est sensus, ut sensus est, sed ut est sensus animalis intelligentis. 

 Unde quod sensus hominis interior cognoscit equum, ut equus est per sensus exteriores, 

 hoc non accidit sensui hominis, ut sensus est, sed ut sensus animalis intelligentis. Totum 

 ergo stat in hoc, quod si dicat sensum exteriorem cognoscere substantiam, debet in- 

 telligi per accidens; quod quidem est duobus modis: primo, vel ita quod per sensum 

 exteriorem deveniamus in cognitionem substantiae; alio modo quod per sensum exte- 

 riorem deveniamus in cognitionem substantiae, ut substantia est: in quo modo includuntur 

 duo modi per accidens, scilicet ut per sensum deveniam in cognitionem substantiae, 

 et quod per sensum exteriorem deveniam in cognitionem substantiae, ut substantia 



