I 



— 469 — 



difficulter cognoscuntur: modo nos diximus, quod hoc videtur falsimi, quia diffeientiae 

 odoris bene ab homine cognoscuntur. Ad hoc puto dicendum quod licet differentias 

 odoris bene coguoscat, facili ter tamen non possit devenire in notitiam eorum, sed 

 cum magna difficultate inter ea possumus distinguere; aliquando enim de aliquo ha- 

 bemus scientiam, tamen ad illud cognoscenduni cum magna difficultate pervenimus. 



Utrum per factum cognoscatur hominis prudentia. 



Alia dubitatio est quia dixit Aristoteles quod per tactum cognoscitur hominis 

 prudentia et non per alium sensum. Ideo quaeritur utrum hoc sit veruni; et videtur 

 quod hoc possit fieri per alios sensus, quum in primo De natura animalium Aristo- 

 teles dat modum quo eognoscantur mores hominum per oculos, nares, aures et similia. 

 Videtur autem quod magis visus et auditus hoc faciant, primo quia per visum iudi- 

 camus de eorporalibus et incorporalibus, per tactum vero solum corporalia iudicamus; 

 cum ergo visus ad plura se extendat, videtur quod per visum magis arguatur inge- 

 niositas, quam per tactum. Item quia nullus sensus ita certe iudicat sicut (iste) sensus. 

 Item quia est magis immaterialis ipso tactu; magis ergo accedit ad intellectum; quare 

 videtur quod ex ilio magis arguatur ingeniositas. TJnde in procemio Metaphysicorum Ch. 104 recto 

 dicitur quod visus maxime diligitur: videtur etiam hoc esse magis in auditu, quia 

 auditus est magis spiritualis tactu, et magis accedit ad intellectum. Item auditus est 

 sensus disciplinae. 



In oppositum est Aristoteles hic. Item tactus est fundamentum omnium aliorum 

 sensuum; cum ergo nobiliori complexioni attribuatur anima nobilior, videtur quod ex 

 tactu arguatur prudentia magis quam ex aliquo alio sensu. 



In hac materia mihi videtur esse dicendum quod tactus magis faciat ad pru- 

 dentiam, non quia per se hoc faciat, ut argumenta concludunt, sed quia tactus est 

 universalis sensus per omnes partes animalis diffusus, et fundamentum aliorum sen- 

 suum tam interiorum, quam exteriorum; hinc est quod tactus magis est argumentum 

 ad prudenHam alio sensu, ex tactu enim percipimus quod cogitativa et omnes alii 

 sensus sunt boni. Nullus àutem sensus potest hoc facere, quia nullus alius est ita 

 universalis sicut est iste; licet enim ex visu arguamus aliquam dispositionem in ho- 

 mine, non tamen arguimus universalem dispositionem, sicut arguitur ex tactu, et hoc 

 est quia tactus per totum disseminatur. Ad rationes in oppositum dicitur; ad primam, 

 dico quod visus per se ratione eorum. quae cognoscit magis facit ad hoc; sed tactus, 

 prout est fundamentum omnium virtutum, magis facit ad cognoscendum prudentiam; 

 non tamen negamus quando ex visu et aliis sensibus cognoscatur bonitas ingenii, 



sed dicimus quod magis ex tactu hoc cognoscitur. 



Ch. 118 verso 



Utrum sensus exterior cognoscat suam operationem. 



Post textum 149 dubitatur primo a Pomponacio circa primam rationem Aristo- 

 telis qua probatur dari sensum communem, et dubitatur utrum aliquis sensus exterior 

 cognoscat suam operationem, et dicitur quod sic; et primo de visu, quia Themistius 

 in tertio huius, commento quarto in fine, expresse dicit quod omnis sensus exterior co- 

 gnoscit suam operationem, et aliqui in florentissimo gymnasio patavino hoc tenebant. 



